Uşaq və gənclərin fiziki və mənəvi inkişafı cəmiyyətin gələcəyinin əsas təminatıdır

"Uşaqlar və gənclər hər bir cəmiyyətin gələcəyini müəyyən edən əsas qüvvədir. Sağlam, savadlı, dünyagörüşlü, vətənpərvər və yüksək mənəvi dəyərlərə sahib nəslin yetişdirilməsi dövlətin və cəmiyyətin qarşısında duran mühüm vəzifələrdəndir. Çünki ölkənin gələcək inkişafı bu gün yetişən nəslin bilik və bacarıqları ilə yanaşı, onun fiziki sağlamlığından, mənəvi dünyasından, sosial məsuliyyətindən və həyata baxışından birbaşa asılıdır".

Bunu Sonxeber.az-a Psixoloji Xidmət və Tədqiqatlar Mərkəzi İctimai Birliyinin sədri, psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru Təranə Paşayeva bildirib.

Təranə Paşayeva qeyd bildirib ki, uşağın sağlam böyüməsi yalnız onun xəstəliklərdən qorunması demək deyil:

"Fiziki inkişaf düzgün qidalanma, hərəkətli həyat tərzi, idman, sağlam yuxu rejimi və gündəlik fəaliyyətin düzgün təşkili ilə sıx bağlıdır. Uşaqların erkən yaşlardan idmana cəlb olunması onların həm fiziki imkanlarını genişləndirir, həm də intizamlı, məqsədyönlü və iradəli şəxsiyyət kimi formalaşmasına kömək edir. Futbol, üzgüçülük, gimnastika, atletika, şahmat və digər idman növləri uşaqlarda komanda ruhu, məsuliyyət, səbir və qalibiyyətə inam kimi keyfiyyətlərin inkişafına mühüm təsir göstərir.

Fiziki sağlamlıqla mənəvi inkişaf bir-birindən ayrı düşünülə bilməz. Uşağın özünəinamlı, mehriban, məsuliyyətli və cəmiyyətə faydalı insan kimi yetişməsi üçün onun yalnız təhsil alması kifayət etmir. Ailə, məktəb və cəmiyyət uşağın mənəvi tərbiyəsində birlikdə iştirak etməlidir. Uşağa düzgün və yanlış davranış arasındakı fərqi izah etmək, başqalarının hüquqlarına hörmət etməyi, böyüklərə ehtiram göstərməyi, kiçiklərə qayğı ilə yanaşmağı və çətin vəziyyətlərdə düzgün qərar qəbul etməyi öyrətmək vacibdir.

Müasir dövrdə uşaqların və gənclərin inkişafına təsir edən amillər əvvəlki illərlə müqayisədə daha çoxdur. İnternet, sosial şəbəkələr, rəqəmsal platformalar və müxtəlif informasiya mənbələri gənclərə böyük imkanlar yaratmaqla yanaşı, müəyyən risklər də formalaşdırır. Buna görə uşaqların rəqəmsal mühitdə təhlükəsiz davranış qaydalarını bilməsi, informasiyanı düzgün qiymətləndirməsi və faydalı məzmunla zərərli məzmunu ayırd edə bilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır".

Təranə Paşayeva vurğulayıb ki, burada valideynlərin üzərinə böyük məsuliyyət düşür:

"Uşağın tərbiyəsində yalnız qadağalar və sərt nəzarət deyil, etimad, diqqət və sağlam ünsiyyət əsas rol oynamalıdır. Valideyn övladını dinləməyi, onun fikirlərinə hörmət etməyi və problemlərini bölüşməsinə şərait yaratmağı bacarmalıdır. Uşaq özünü ailədə təhlükəsiz və dəyərli hiss etdikdə onun şəxsiyyət kimi inkişafı da daha sağlam istiqamətdə gedir.Məktəb də uşağın və gəncin formalaşmasında mühüm sosial mühitdir. Təhsil müəssisəsi yalnız bilik verən məkan deyil, həm də şəxsiyyət yetişdirən bir mühit olmalıdır. Müəllim şagirdə fənni öyrətməklə yanaşı, onun dünyagörüşünün formalaşmasına, sosial bacarıqlarının inkişafına və milli-mənəvi dəyərləri mənimsəməsinə də töhfə verir. Şagirdlər arasında qarşılıqlı hörmətin, əməkdaşlığın və sağlam münasibətlərin formalaşdırılması onların gələcək həyatına mühüm təsir göstərir.

Gənclərin mənəvi inkişafında milli-mənəvi dəyərlərin qorunması da xüsusi yer tutur. Azərbaycan xalqının zəngin tarixi, mədəniyyəti, ədəbiyyatı, musiqisi və adət-ənənələri gənc nəslin dünyagörüşünün formalaşması üçün böyük mənəvi mənbədir. Öz tarixini və mədəniyyətini bilən gənc milli kimliyini daha yaxşı dərk edir, ölkəsinə və xalqına bağlılıq hissi qazanır.Vətənpərvərlik də bu prosesin mühüm hissəsidir. Vətənpərvərlik yalnız sözlərlə deyil, gündəlik davranış və məsuliyyətlə formalaşır. Təhsilə ciddi yanaşmaq, qanunlara hörmət etmək, ətraf mühiti qorumaq, cəmiyyətə faydalı olmaq, ölkənin tarixinə və dövlətçilik ənənələrinə hörmət göstərmək də vətənpərvərliyin ifadəsidir. Gənclərin bu düşüncə ilə böyüməsi dövlətin gələcək inkişafı baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
Uşaqların və gənclərin yaradıcılıq qabiliyyətlərinin üzə çıxarılması da diqqətdə saxlanılmalıdır. Musiqi, rəsm, teatr, ədəbiyyat, texnologiya, elm və müxtəlif sosial layihələrdə iştirak gənclərin öz potensiallarını kəşf etməsinə imkan verir. Hər bir uşağın fərqli istedadı və marağı ola bilər. Əsas məsələ həmin potensialın vaxtında müəyyənləşdirilməsi və inkişaf etdirilməsi üçün imkan yaradılmasıdır".

Təranə Paşayeva söyləyib ki, eyni zamanda uşaqların psixoloji rahatlığına xüsusi diqqət yetirilməlidir:

"Onların daim müqayisə edilməsi, alçaldılması, fikirlərinin nəzərə alınmaması və həddindən artıq təzyiq altında saxlanılması sağlam şəxsiyyət inkişafına mənfi təsir göstərə bilər. Uşağın səhv etməkdən qorxmaması, səhvlərindən nəticə çıxarmağı öyrənməsi və özünə inamını qoruması vacibdir. Böyüklərin vəzifəsi uşağın hər problemini onun əvəzinə həll etmək deyil, çətinlikləri aşmağı öyrənməsinə dəstək olmaqdır.
Gənclərin cəmiyyət həyatında fəal iştirak etməsi də onların sosial və mənəvi inkişafını gücləndirir. Könüllülük, ictimai layihələr, idman yarışları, mədəni tədbirlər və müxtəlif sosial təşəbbüslər gənclərə məsuliyyət, liderlik və komanda ilə işləmək bacarıqları qazandırır. Öz əməyinin cəmiyyət üçün faydalı olduğunu görən gənc sosial məsuliyyət hissini daha dərindən dərk edir.

Nəticə etibarilə, uşaq və gənclərin fiziki və mənəvi inkişafı yalnız ailənin və ya məktəbin deyil, bütün cəmiyyətin ümumi məsuliyyətidir. Sağlam bədən, sağlam düşüncə, yüksək mənəvi dəyərlər, keyfiyyətli təhsil və vətənpərvərlik bir-birini tamamlayan amillərdir. Bu istiqamətdə görülən hər bir iş əslində gələcəyə qoyulan sərmayədir.
Bu gün uşaqlara göstərilən diqqət, yaradılan imkanlar və verilən düzgün tərbiyə sabah cəmiyyətin simasını müəyyən edəcək. Sağlam, savadlı, mənəviyyatlı, təşəbbüskar və vətəninə bağlı gənc nəsil Azərbaycanın davamlı inkişafının ən böyük təminatlarından biridir. Buna görə də uşaqların və gənclərin hərtərəfli inkişafı hər zaman dövlət və cəmiyyət qarşısında duran əsas prioritetlərdən biri olmalıdır".

P.S. Yazı Azərbaycan Respublikası Media və Yayım Şurasının maliyyə dəstəyi ilə "Uşaq və gənclərin fiziki və mənəvi inkişafı" mövzusuna uyğun olaraq dərc edilir

Aysel Yusifqızı

Telegramda izləyin