Azərbaycan-Kamboca münasibətlərində ortaq çağırışlar və əməkdaşlıq imkanları

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində sülhün və təhlükəsizliyin qorunması, dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət edilməsi, münaqişələrin nəticələrinin aradan qaldırılması və humanitar problemlərin həlli xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Kamboca Krallığının Baş naziri Hun Manet ilə görüşündən sonra mətbuata verdiyi bəyanatda bu məsələlərin geniş yer alması Azərbaycan-Kamboca münasibətlərinin mühüm istiqamətlərindən birini ortaya qoyur. Prezident İlham Əliyev bəyanatında hər iki ölkənin mina təhlükəsindən əziyyət çəkdiyini, sülh və təhlükəsizliyi inkişafın əsas şərti hesab etdiyini bildirib. Dövlət başçısı beynəlxalq hüquq normalarına, suverenlik və ərazi bütövlüyü prinsiplərinə əsaslanan sülhün əhəmiyyətini vurğulayıb. Bununla yanaşı, Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən bərpa işləri və Böyük Qayıdış Proqramı barədə məlumat verib. Bu məsələlər Azərbaycan ilə Kamboca arasında dialoqun yalnız ikitərəfli münasibətlərlə məhdudlaşmadığını, eyni zamanda beynəlxalq təhlükəsizlik, humanitar problemlər və dövlətlərarası münasibətlərin hüquqi əsasları kimi geniş mövzuları əhatə etdiyini göstərir.

Beynəlxalq hüquq dövlətlər arasında münasibətlərin əsas çərçivəsini müəyyənləşdirir. BMT Nizamnaməsində dövlətlərin suveren bərabərliyi, mübahisələrin dinc vasitələrlə həlli və beynəlxalq münasibətlərdə güc tətbiqinin məhdudlaşdırılması kimi fundamental prinsiplər təsbit olunub. Bu prinsiplər beynəlxalq sülhün və təhlükəsizliyin qorunması üçün hüquqi əsas yaradır. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında sülh və təhlükəsizliyin beynəlxalq hüquq normalarına, suverenlik və ərazi bütövlüyü prinsiplərinə əsaslanmalı olduğunun vurğulanması Azərbaycanın bu məsələlərə verdiyi əhəmiyyəti ifadə edir. Dövlət başçısı Azərbaycanın uzun illər davam etmiş işğaldan sonra öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etdiyini, hazırda ölkə ərazisinin hər qarışının Azərbaycan dövlətinin və xalqının nəzarətində olduğunu bildirib. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasından sonrakı dövr ölkənin qarşısında yeni vəzifələr yaradıb. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə infrastrukturun qurulması, yaşayış məntəqələrinin bərpası, iqtisadi fəaliyyətin yenidən təşkili və əhalinin doğma yurdlarına qayıdışı bu vəzifələrin əsas istiqamətləridir.

Bu prosesin uğurla davam etdirilməsi üçün təhlükəsizliyin təmin olunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ərazilərin minalardan təmizlənməsi, yolların və kommunal infrastrukturun qurulması, yaşayış üçün zəruri şəraitin yaradılması bir-biri ilə sıx bağlıdır. Beləliklə, sülh və təhlükəsizlik yalnız siyasi məqsəd deyil, həm də sosial-iqtisadi inkişafın praktik şərtidir.

Mina təhlükəsi: müharibədən sonrakı dövrün humanitar çağırışı

Prezident İlham Əliyevin bəyanatında Azərbaycan ilə Kambocanı birləşdirən məsələlərdən biri kimi mina problemi xüsusi qeyd olunub. Dövlət başçısı hər iki ölkənin bu təhlükədən əziyyət çəkdiyini vurğulayaraq, təcrübə və bilik mübadiləsinin, praktiki bacarıqların paylaşılmasının və təlimlərin keçirilməsinin əhəmiyyətini bildirib.

Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində mina partlayışları nəticəsində 400-dən çox insanın həlak olması və ya xəsarət alması problemin ağır humanitar nəticələrini göstərir.

Mina təhlükəsinin ən ciddi xüsusiyyətlərindən biri onun münaqişələr başa çatdıqdan sonra da insanların həyatına təsir göstərməsidir. Ərazilərdə basdırılmış minalar mülki şəxslərin təhlükəsizliyini təhdid edir, kənd təsərrüfatı fəaliyyətinə mane olur, infrastruktur layihələrinin icrasını çətinləşdirir və əhalinin doğma yurdlarına qayıdışını ləngidə bilər.

Azərbaycan üçün bu məsələ işğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan genişmiqyaslı bərpa prosesinin mühüm hissəsidir. Yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması, yolların çəkilməsi, kənd təsərrüfatı torpaqlarının istifadəyə verilməsi və yeni iqtisadi fəaliyyət sahələrinin yaradılması ərazilərin təhlükəsizliyindən birbaşa asılıdır.

Mina təhlükəsi ilə mübarizə çoxşaxəli yanaşma tələb edir. Buraya ərazilərin texniki araşdırılması, minatəmizləmə əməliyyatları, əhalinin maarifləndirilməsi, zərərçəkənlərə dəstək və təhlükəsizliyin uzunmüddətli monitorinqi daxildir. Bu istiqamətlərin hər biri müvafiq qurumların peşəkar fəaliyyəti və koordinasiyası ilə həyata keçirilməlidir. Kamboca ilə təcrübə mübadiləsi də bu kontekstdə faydalı ola bilər. Hər iki ölkənin mina təhlükəsi ilə bağlı təcrübəsinin öyrənilməsi texniki yanaşmaların, maarifləndirmə üsullarının və zərərçəkənlərə dəstək mexanizmlərinin müzakirəsinə imkan yarada bilər. Bunun konkret forması isə tərəflərin ehtiyacları, mütəxəssislərin iştirakı və müvafiq qurumlar arasında razılaşdırılmış proqramlar əsasında müəyyənləşdirilməlidir.

Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən Böyük Qayıdış Proqramı ölkənin müharibədən sonrakı inkişaf gündəliyində mühüm yer tutur. Prezident İlham Əliyev bəyanatında həmin ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa işlərinin aparıldığını və artıq 100 minə yaxın insanın orada yaşayıb çalışdığını bildirib. Doğma yurdlarına qayıdan insanların təhlükəsiz və dayanıqlı yaşayış şəraiti ilə təmin edilməsi kompleks yanaşma tələb edir. Mənzil və sosial infrastrukturun qurulması, təhsil və səhiyyə xidmətlərinin təşkili, məşğulluq imkanlarının yaradılması və nəqliyyat bağlantılarının bərpası bu prosesin vacib hissələridir. Mina təhlükəsi isə həmin işlərin bütün mərhələlərinə təsir göstərə bilər. Buna görə də minatəmizləmə fəaliyyəti ilə bərpa və yenidənqurma layihələrinin əlaqələndirilməsi vacibdir. Təhlükəsiz ərazilərin müəyyənləşdirilməsi layihələrin planlaşdırılmasına, insanların yerləşdirilməsinə və iqtisadi fəaliyyətin genişləndirilməsinə şərait yaradır. Böyük Qayıdışın əhəmiyyəti yalnız insanların yaşayış yerlərinə qayıtması ilə məhdudlaşmır. Bu proses həm də iqtisadi və sosial həyatın bərpasını, tarixi yaşayış məntəqələrinin yenidən canlanmasını və yeni infrastrukturun yaradılmasını əhatə edir. Bütün bunların davamlılığı isə təhlükəsizliklə yanaşı, uzunmüddətli iqtisadi imkanlardan da asılıdır.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatında sülh və təhlükəsizliyin inkişafın əsas şərti kimi təqdim olunması mühüm məqamdır. Münaqişələr iqtisadi resursların bölüşdürülməsinə, infrastrukturun vəziyyətinə, insanların həyatına və regional əməkdaşlığa uzunmüddətli təsir göstərir. Sülh şəraiti isə dövlətlərə diqqəti sosial-iqtisadi inkişafa, təhsilə, səhiyyəyə, texnologiyalara və insanların rifahına yönəltmək imkanı verir. Sülhün möhkəmlənməsi yalnız hərbi qarşıdurmanın olmaması demək deyil. Davamlı sülh üçün hüquqi prinsiplərə hörmət, təhlükəsizlik təminatları, qarşılıqlı əlaqə kanalları və mübahisələrin dinc vasitələrlə həlli mexanizmləri də əhəmiyyətlidir. Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində quruculuq işləri sülh və təhlükəsizliyin insanların gündəlik həyatına təsirini göstərir. Yeni yollar, yaşayış məntəqələri və sosial obyektlər insanların öz doğma yurdlarında yaşaması və işləməsi üçün imkanlar yaradır. Azərbaycan ilə Kamboca arasında bu məsələlərin müzakirəsi beynəlxalq hüquq, humanitar təhlükəsizlik və müharibədən sonrakı bərpa sahələrində fikir mübadiləsinə şərait yaradır. Bu əməkdaşlıq yalnız ortaq problemlərin müzakirəsi ilə deyil, həm də praktiki təcrübələrin paylaşılması və müvafiq qurumlar arasında əlaqələrin inkişafı ilə genişləndirilə bilər.

Azərbaycan və Kamboca BMT, Qoşulmama Hərəkatı və AQEM çərçivəsində əməkdaşlıq edir. Prezident İlham Əliyev bəyanatında bu platformalarda qarşılıqlı dəstəyin və fəal siyasi əlaqələrin əhəmiyyətini vurğulayıb. Beynəlxalq təşkilatlar sülh və təhlükəsizlik məsələlərinin müzakirəsi, humanitar problemlərə diqqətin artırılması və dövlətlər arasında əməkdaşlığın əlaqələndirilməsi üçün mühüm platformalardır. Belə qurumlar vasitəsilə ölkələr ortaq problemləri gündəmə gətirə, müvafiq təşəbbüsləri dəstəkləyə və beynəlxalq hüququn prinsiplərinin qorunmasına dair mövqelərini ifadə edə bilirlər. Qoşulmama Hərəkatı çərçivəsində əməkdaşlıq Azərbaycan və Kambocanın çoxtərəfli dialoqunun istiqamətlərindən biridir. BMT isə beynəlxalq hüququn əsas prinsiplərinin və dövlətlərarası münasibətlərin müzakirəsi üçün geniş platforma təqdim edir. AQEM də Asiyada etimadın və təhlükəsizlik üzrə dialoqun inkişafı baxımından əhəmiyyət daşıyır. Bu platformalarda əməkdaşlığın səmərəliliyi qarşılıqlı mövqelərin ifadəsindən əlavə, ortaq təşəbbüslərin hazırlanması və onların icrasına yönəlmiş fəaliyyətlərlə də bağlıdır. Mina təhlükəsi kimi humanitar problemlər üzrə məlumat mübadiləsi, mütəxəssislər arasında təmaslar və təhlükəsizlik məsələlərinin müzakirəsi belə əməkdaşlığın mümkün istiqamətləridir.

Azərbaycan-Kamboca münasibətlərində parlamentlərarası əlaqələr də əhəmiyyətli yer tutur. Parlament diplomatiyası dövlətlər arasında siyasi dialoqun davam etdirilməsinə, müxtəlif məsələlər üzrə təcrübə mübadiləsinə və beynəlxalq təşkilatlarda əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə imkan yaradır. Milli Məclislə Kamboca Milli Assambleyası arasında imzalanmış Anlaşma Memorandumu parlamentlərarası əməkdaşlığın institusional əsaslarını gücləndirir. Qarşılıqlı səfərlər və dostluq qruplarının fəaliyyəti bu əlaqələrin davamlılığını təmin etmək baxımından əhəmiyyətlidir.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatı göstərir ki, Azərbaycan və Kamboca arasında münasibətlərin gündəliyi siyasi dialoqla yanaşı, iqtisadi, humanitar və təhlükəsizlik məsələlərini də əhatə edir. Ticarət və investisiya əməkdaşlığı üzrə birgə işçi qrupunun yaradılması, təhsil sahəsində əlaqələrin genişləndirilməsi və mina problemi üzrə təcrübə mübadiləsinin vacibliyinin qeyd olunması bu gündəliyin praktiki istiqamətlərini müəyyənləşdirir. Gələcək əməkdaşlığın səmərəliliyi tərəflərin razılaşmaları konkret proqramlarla tamamlamasından asılı olacaq. Mina təhlükəsi ilə mübarizədə təcrübə mübadiləsi, təhsil və mütəxəssis hazırlığı, dövlət idarəçiliyində rəqəmsal həllərin öyrənilməsi və iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi qarşılıqlı fayda yarada biləcək sahələrdir. Eyni zamanda, beynəlxalq hüquqa hörmət və dövlətlərin suverenliyi prinsiplərinin qorunması ikitərəfli və çoxtərəfli münasibətlərin əsas mövzularından biri olaraq qalır. Bu prinsiplər dövlətlər arasında etimadın möhkəmləndirilməsi və sülhün davamlılığının təmin edilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Prezident İlham Əliyevin Kamboca Baş naziri Hun Manet ilə görüşündən sonra verdiyi bəyanat Azərbaycan-Kamboca münasibətlərində sülh, təhlükəsizlik və beynəlxalq hüquq məsələlərinin mühüm yer tutduğunu göstərir. Mina təhlükəsi ilə bağlı ortaq çağırışlar, beynəlxalq təşkilatlarda əməkdaşlıq və humanitar problemlərin həllinə dair təcrübə mübadiləsi bu münasibətlərin inkişafı üçün əlavə imkanlar yaradır. Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən Böyük Qayıdış Proqramı təhlükəsizliyin, bərpanın və sosial-iqtisadi inkişafın bir-biri ilə necə sıx bağlı olduğunu nümayiş etdirir. İnsanların təhlükəsiz şəraitdə yaşaması, işləməsi və gələcəyini qurması üçün mina təhlükəsinin aradan qaldırılması, infrastrukturun bərpası və dayanıqlı iqtisadi imkanların yaradılması vacibdir. Azərbaycan və Kamboca arasında əməkdaşlığın gələcək mərhələsində bu məsələlərin davamlı dialoq, praktiki təcrübə mübadiləsi və razılaşdırılmış təşəbbüslər vasitəsilə inkişaf etdirilməsi mümkün görünür. Sülhə, təhlükəsizliyə və beynəlxalq hüquqa əsaslanan münasibətlər siyasi dialoqun iqtisadi və humanitar əməkdaşlıqla tamamlanmasına şərait yarada bilər.

Milli Məclisin deputatı,
Azərbaycan-Kamboca parlamentlərarası
əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri
Şahin Seyidzadə

Telegramda izləyin