Türkiyə dövləti və xalqı deyil, AKP hakimiyyəti hədəfdədir: Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinə zərbə vurmaq istəyənlərin məqsədi nədir?

Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri ayrı-ayrı siyasi qüvvələrin, dini-ideoloji qrupların və gündəlik siyasi maraqların fövqündə dayanan strateji tərəfdaşlıqdır. Bu münasibətlər tarixi qardaşlığa, ortaq maraqlara, qarşılıqlı etimada və iki dövlətin müstəqil siyasi iradəsinə əsaslanır. Məhz buna görə də Türkiyədəki hakimiyyətə qarşı siyasi mübarizəni Türkiyə dövlətinə və türk xalqına qarşı münasibətlə eyniləşdirmək, yaxud bu mübarizədən Azərbaycanla Türkiyənin arasına nifaq salmaq üçün istifadə etmək cəhdləri ciddi təhlil tələb edir.

Bu gün diqqət çəkən əsas məqamlardan biri Türkiyənin hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasına (AKP) qarşı yönələn siyasi və ideoloji kampaniyaların Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri kontekstində də müzakirə olunmasıdır. Burada prinsipial bir məqamı xüsusi vurğulamaq lazımdır: hədəf Türkiyə dövləti və onun xalqı deyil, konkret siyasi qüvvələrə, hakimiyyət modelinə və siyasi kursa qarşı mübarizədir. Bu mübarizənin hansı hallarda Türkiyənin daxili siyasi çərçivəsindən çıxaraq Azərbaycanla münasibətlərə təsir göstərdiyi isə konkret faktlar əsasında qiymətləndirilməlidir.

Türkiyə böyük siyasi ənənələrə, güclü dövlət institutlarına və müxtəlif ideoloji istiqamətləri təmsil edən siyasi qüvvələrə malik ölkədir. Bu ölkədə hakimiyyətlə müxalifət arasında mübarizə, dünyəvilik və dinin ictimai həyatda rolu, siyasi islamın təsir imkanları uzun illərdir müzakirə olunur. AKP-nin siyasi xətti ilə razılaşmayan qüvvələrin mövcudluğu da Türkiyənin daxili siyasi reallığının bir hissəsidir. Lakin siyasi rəqabətin mahiyyətini düzgün anlamaq üçün qanuni siyasi tənqidlə dini-ideoloji şəbəkələrin mümkün təsir fəaliyyətini bir-birindən fərqləndirmək lazımdır.

Nurçu və islamçı çevrələrə münasibətdə də eyni yanaşma tətbiq olunmalıdır. Bu anlayışlar müxtəlif dini, ictimai və siyasi istiqamətləri əhatə etdiyindən onların hamısını vahid mərkəzdən idarə olunan və eyni məqsədə xidmət edən qüvvələr kimi təqdim etmək doğru deyil. Bununla belə, konkret qrupların siyasi proseslərə təsiri, hakimiyyət uğrunda mübarizədə tutduğu mövqe və informasiya məkanında apardığı fəaliyyət araşdırılmalı məsələlərdir. Əgər hər hansı təşkilat və ya şəbəkə Azərbaycanla Türkiyənin münasibətlərinə zərər vurmağa yönəlmiş fəaliyyət göstərirsə, buna münasibət emosional ittihamlarla deyil, faktlarla bildirilməlidir.

Türkiyənin siyasi tarixində dini-ideoloji şəbəkələrlə hakimiyyət arasında münasibətlərin dəyişməsi diqqətəlayiq təcrübədir. Gülən hərəkatı ilə AKP arasında vaxtilə mövcud olmuş əməkdaşlığın sonradan kəskin qarşıdurmaya çevrilməsi Türkiyədə siyasi hakimiyyət, dini təsir və dövlət institutları ətrafında gedən mübarizənin mürəkkəbliyini göstərir. Ancaq bu tarixi təcrübə hər hansı müasir siyasi hadisənin arxasında eyni qüvvələrin dayandığını avtomatik sübut etmir. Azərbaycanla bağlı iddialar da məhz bu prinsip əsasında araşdırılmalıdır.

Əsas məsələ odur ki, Türkiyədəki daxili siyasi qarşıdurma Azərbaycanla münasibətlərə qarşı təzyiq vasitəsinə çevrilməsin. AKP hakimiyyətini tənqid etmək başqa, Azərbaycan dövlətinin suveren qərarlarını hədəfə almaq başqa məsələdir. Türkiyədə hansı siyasi qüvvənin hakimiyyətdə olmasından asılı olmayaraq, Azərbaycan öz milli maraqlarını və müstəqil siyasətini qorumaq hüququna malikdir. Eyni zamanda, Türkiyənin daxili siyasi mübahisələrini Azərbaycan cəmiyyətində düşmənçilik yaratmaq üçün istifadə etmək də iki ölkənin ortaq maraqlarına ziddir.

Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri yalnız hakim partiyalar arasındakı siyasi yaxınlıqla izah edilə bilməz. Bu münasibətlər enerji təhlükəsizliyi, müdafiə sənayesi, regional sabitlik, nəqliyyat dəhlizləri, iqtisadi əməkdaşlıq və beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı dəstək kimi mühüm istiqamətləri əhatə edir. İki dövlətin strateji tərəfdaşlığı ayrı-ayrı siyasi qrupların mövqeyindən daha geniş məzmun daşıyır. Ona görə də bu münasibətləri gündəlik siyasi qarşıdurmaların girovuna çevirmək cəhdi həm siyasi baxımdan məsuliyyətsiz, həm də regional maraqlar baxımından təhlükəli yanaşmadır.

Xüsusilə sosial şəbəkələrdə Türkiyə və Azərbaycan arasında fikir ayrılığı görüntüsü yaratmağa çalışan paylaşımlara diqqət yetirilməlidir. Ayrı-ayrı şəxslərin sərt bəyanatlarını bütöv bir xalqın mövqeyi kimi təqdim etmək, mübahisəli məsələləri qəsdən ümumiləşdirmək və siyasi tənqidi dövlətlərarası düşmənçilik səviyyəsinə qaldırmaq ictimai etimada zərər vura bilər. Bəzən emosional ritorika real siyasi proseslərdən daha böyük qarşıdurma mənzərəsi yaradır. Belə vəziyyətlərdə informasiya mənbələrinin etibarlılığı, yayılan iddiaların sübutlarla təsdiqlənməsi və hadisələrin konteksti xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycan cəmiyyəti Türkiyənin daxili siyasi proseslərinə münasibətdə dəqiq mövqe sərgiləməlidir. Türkiyənin dövlətçiliyinə, xalqına və müstəqil siyasi iradəsinə hörmət etmək, eyni zamanda Azərbaycanla bağlı məsələlərdə milli maraqları qorumaq bir-birinə zidd deyil. Azərbaycan nə Türkiyədəki siyasi qüvvələrin mübarizəsində tərəf seçməyə, nə də öz suverenliyini başqa ölkədəki ideoloji qarşıdurmaların təsiri altına salmağa məcburdur. İki ölkə arasında sağlam münasibətlərin əsası qarşılıqlı hörmət və daxili işlərə qarışmamaq prinsipidir.

Burada Türkiyənin siyasi hakimiyyətinə münasibətlə Türkiyə dövlətinə münasibəti qarışdırmaq olmaz. AKP-yə dəstək verməyən hər kəsi Azərbaycan əleyhinə qüvvə kimi təqdim etmək nə obyektivdir, nə də faydalıdır. Eyni zamanda, Türkiyədəki hər hansı siyasi və dini çevrənin Azərbaycanı hədəfə alan mövqeyinə susmaq da düzgün yanaşma deyil. Hər bir siyasi qüvvənin mövqeyi onun konkret bəyanatları və əməlləri əsasında qiymətləndirilməlidir. Əsas meyar siyasi mənsubiyyət deyil, Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinə və qarşılıqlı suverenliyə göstərilən münasibətdir.

Azərbaycan və Türkiyə arasındakı qardaşlıq münasibətlərinin qorunması hər iki cəmiyyətin məsuliyyətli davranışını tələb edir. Siyasətçilər, ictimai xadimlər, media nümayəndələri və sosial şəbəkə istifadəçiləri emosional qarşıdurmanı dərinləşdirən ifadələrdən çəkinməli, mübahisəli məsələləri faktlar əsasında müzakirə etməlidirlər. Türkiyənin daxili siyasi mübarizəsi Azərbaycanla qarşıdurma mövzusuna çevrilməməli, Azərbaycandakı müstəqil siyasi qərarlar da Türkiyədəki hər hansı siyasi qrupun mübarizəsinə alət edilməməlidir.

Nəticə etibarilə, Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinə zərər vura biləcək istənilən siyasi və ideoloji təsir cəhdi diqqətlə araşdırılmalıdır. Lakin bunun üçün sübutsuz ittihamlara və ümumiləşdirmələrə deyil, konkret faktlara əsaslanmaq vacibdir. Türkiyədəki hakimiyyət uğrunda mübarizə Türkiyə dövlətinə və xalqına qarşı düşmənçiliyə çevrilməməli, Azərbaycanla bağlı fikir ayrılıqları isə ölkəmizin suveren hüquqlarını şübhə altına almaq vasitəsi kimi istifadə edilməməlidir.

Azərbaycan və Türkiyəni birləşdirən strateji tərəfdaşlıq ayrı-ayrı siyasi partiyalardan, dini cərəyanlardan və ideoloji qruplardan daha böyük dəyərə malikdir. Bu münasibətlərin qorunması üçün əsas prinsip aydındır: siyasi mübarizə xalqlar arasında düşmənçilik yaratmamalı, dini və ideoloji fərqlər dövlətlərarası münasibətləri zədələməməli, Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığı isə heç bir qrupun siyasi maraqlarına qurban verilməməlidir.

Milli Məclisin deputatı
Nəsib Məhəməliyev

Telegramda izləyin