Alimlər orqanizmin hansı yaşda gücünü itirməyə başladığını müəyyənləşdirdi

Yaşlanma insanın fiziki qabiliyyətlərinə çoxlarının gözlədiyindən daha erkən təsir göstərməyə başlaya bilər. Alimlər müəyyən ediblər ki, yaş artdıqca fiziki göstəricilərin azalması sürətlənir. Bununla belə, yetkin yaşda idmanla məşğul olmağa başlamaq da fiziki göstəriciləri yaxşılaşdıra bilər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, "Science Daily" nəşrinin yazdığına görə, İsveçdə 47 il davam edən tədqiqatın nəticələri göstərib ki, hətta aktiv həyat tərzi keçirən insanlarda belə fiziki hazırlıq, əzələ dözümlülüyü və ümumi fiziki iş qabiliyyəti, bir qayda olaraq, təxminən 35 yaşdan etibarən azalmağa başlayır.

İsveçin Karolinska İnstitutunun alimləri təxminən yarım əsr ərzində insanların yaşlandıqca fiziki qabiliyyətlərinin necə dəyişdiyini izləyiblər. Onlar fiziki hazırlığın nə vaxt zəifləməyə başladığını, bu prosesin necə irəlilədiyini və aktiv qalmağın həyat boyu nə üçün vacib olduğunu müəyyənləşdirməyə çalışıblar.

Tədqiqat İsveçin fiziki aktivlik və fiziki hazırlıq araşdırması çərçivəsində aparılıb. Burada 1958-ci ildə anadan olmuş, təsadüfi seçilən 427 kişi və qadın iştirak edib. İştirakçılar 16 yaşlarından 63 yaşlarına qədər, ümumilikdə 47 il ərzində fiziki müayinələrdən keçiblər.

Fiziki hazırlıq hansı yaşda maksimuma çatır?

Alimlərin sözlərinə görə, insanların fiziki qabiliyyətləri bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. İnsanları onilliklər ərzində izləmək tədqiqatçılara müxtəlif nəsilləri müqayisə etmək əvəzinə, eyni qrupun üzvlərində fiziki göstəricilərin zamanla necə dəyişdiyini müşahidə etməyə imkan verib.

Alimlər insanların aerob dözümlülüyünü, əzələ dözümlülüyünü və əzələ gücünü qiymətləndiriblər. Aerob dözümlülük fiziki yüklənmə zamanı orqanizmin oksigendən nə dərəcədə səmərəli istifadə etdiyini göstərir. Əzələ dözümlülüyü əzələlərin nə qədər müddət işləyə bildiyini, əzələ gücü isə qısa müddətdə güc yaratmaq qabiliyyətini əks etdirir. Sonuncu göstərici tullanmaq, pilləkənlərlə qalxmaq və hərəkət qabiliyyətini qorumaq kimi fəaliyyətlər üçün əhəmiyyətlidir.

Tədqiqatçılar davamlı bir qanunauyğunluq aşkar ediblər. Aerob fiziki hazırlıq və əzələ dözümlülüyü, bir qayda olaraq, 26-36 yaşlarında ən yüksək səviyyəyə çatır. Fiziki iş qabiliyyəti isə təxminən 30 yaşın ortalarından etibarən azalmağa başlayır. Bəzi göstəricilər, o cümlədən partlayıcı əzələ gücü daha erkən yaşlarda maksimum həddə çatır.

Orqanizm nə qədər sürətlə gücünü itirməyə başlayır?

Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, yaş artdıqca fiziki gücün azalması sürətlənir. 63 yaşına qədər bir çox iştirakçının orta göstəriciləri bütün ölçmə meyarları üzrə ən yüksək nəticələrlə müqayisədə təxminən 30-48 faiz aşağı düşüb. Alimlər bu tendensiyanın həm kişilərdə, həm də qadınlarda müşahidə olunduğunu vurğulayıblar.

Tədqiqatın ən təəccüblü nəticələrindən biri müntəzəm fiziki aktivliyin yaşlanma ilə əlaqəli fiziki zəifləmənin qarşısını tamamilə ala bilməməsi olub. Hətta fiziki cəhətdən aktiv qalan insanlarda da yaş artdıqca göstəricilərin azaldığı müşahidə edilib.

Bununla belə, tədqiqatçılar idmanın fiziki qabiliyyətlərin nə dərəcədə qorunmasında mühüm rol oynadığını bildiriblər. Araşdırma göstərib ki, yetkin yaşda aktiv həyat tərzinə başlayan insanların fiziki göstəriciləri təxminən 5-10 faiz yaxşılaşıb.

Yeniyetməlik dövründən etibarən aktiv həyat tərzi keçirən insanlar isə, bir qayda olaraq, yetkinlik dövrü boyunca daha yaxşı fiziki hazırlıq, dözümlülük və əzələ gücünü qoruyublar.

Tədqiqatın aparıcı müəllifi, Karolinska İnstitutunun laboratoriya təbabəti kafedrasının müəllimi Mariya Vesterstal bildirib:

"Hərəkət etməyə başlamaq üçün heç vaxt gec deyil. Tədqiqatımız göstərir ki, fiziki aktivlik iş qabiliyyətinin azalmasını tamamilə dayandıra bilməsə də, bu prosesi ləngidə bilər. İndi biz hər bir insanın fiziki iş qabiliyyətinin nə üçün 35 yaşında maksimuma çatdığını və fiziki aktivliyin bu azalmanı niyə tam dayandırmadan yalnız ləngidə bildiyini izah edən mexanizmləri araşdıracağıq".

İnsanlar yaşlandıqca niyə daha tez oyanırlar?

Daha əvvəl alimlər insanların yaş artdıqca niyə daha tez oyandıqlarını da izah ediblər. Tədqiqatçıların sözlərinə görə, orqanizmin təbii şəkildə yuxuya getdiyi və oyandığı vaxt təkcə genetika ilə deyil, həm də təbii yaşlanma prosesi ilə bağlıdır.

Alimlər qeyd ediblər ki, yaş artdıqca insan orqanizmində həm daxili, həm də xarici dəyişikliklər baş verir. Bu dəyişikliklər həyatın sonrakı mərhələlərində yuxu rejiminin dəyişməsinə təsir göstərən əsas amillərdəndir.

Miçiqan Universitetinin psixologiya professoru Sindi Lastiq vurğulayıb ki, yaşla bağlı dəyişikliklərin əksəriyyətində olduğu kimi, bu prosesin də vahid səbəbi yoxdur. Əksinə, müxtəlif amillər bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqədədir.

Telegramda izləyin