"Mən səhər yeməyində təbii şor istəyirəm, süd yağının əvəzedicilərini yox!" - qida eksperti Elşən Cəfərovdan AQTA-ya ÇAĞIRIŞ

Qida eksperti və "JAFAROVAZ" YouTube kanalının müəllifi Elşən Cəfərov süd məhsullarının etiketlənməsi, bitki yağlarından istifadə və istehlakçıların düzgün məlumatlandırılması məsələsi ilə bağlı Sonxeber.az-a danışıb.
Onun fikrincə, məhsulun qablaşdırılması istehlakçıda yanlış təsəvvür yaratmamalı, tərkibində süd yağının əvəzediciləri olan məhsullar isə ənənəvi süd məhsullarından aydın şəkildə fərqləndirilməlidir.

Mağaza rəflərində məhsul seçən istehlakçı onun adını, qablaşdırmasını və üzərindəki şəkilləri görür. Lakin məhsulun faktiki tərkibini anlamaq üçün bəzən etiketdəki xırda yazıları diqqətlə oxumaq, müxtəlif terminləri araşdırmaq lazım gəlir. Xüsusilə tərkibində bitki yağları, o cümlədən palma yağı olan məhsulların necə təqdim edilməsi istehlakçıların məlumatlı seçim etməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Qida eksperti Elşən Cəfərov hesab edir ki, istehlakçı aldığı məhsulun nə olduğunu əvvəlcədən bilməli, istehsalçılar isə məhsulun təqdimatında şəffaflığa üstünlük verməlidirlər. O, AQTA-nı məhsulların etiketlənməsi və satışda fərqləndirilməsi məsələsinə diqqət yetirməyə çağırır.

- Elşən bəy, sizi bu mövzunu ictimaiyyətin diqqətinə çatdırmağa nə vadar etdi?

- Bu, hər bir istehlakçıya aid olan məsələdir. İnsan səhər yeməyi üçün mağazaya gedir və şor almaq istəyir. O, aldığı məhsulun nə olduğunu aydın şəkildə bilməlidir. Bunun üçün xüsusi qida texnologiyası biliyinə sahib olmaq və ya qablaşdırmanın üzərindəki mürəkkəb ifadələri araşdırmaq məcburiyyətində qalmamalıdır.

Mənim məqsədim konkret istehsalçı ilə mübahisə etmək deyil. Mən istəyirəm ki, bazarda şəffaflıq olsun, istehlakçı aldadılmaq ehtimalı ilə üzləşməsin və hər bir məhsulu onun faktiki tərkibinə əsasən seçə bilsin.

Mən səhər yeməyində ənənəvi süd məhsulu olan şor istəyirəmsə, aldığım məhsulun tərkibi və adı barədə aydın məlumat almaq mənim haqqımdır.

- Sizcə, istehlakçılar məhsul alarkən ən çox hansı problemlə qarşılaşırlar?

- Əsas problemlərdən biri məhsulun təqdimatı ilə onun tərkibi arasındakı fərqin alıcı üçün kifayət qədər aydın olmamasıdır.

Qablaşdırmanın dizaynı, üzərindəki təsvirlər, rənglər və məhsulun adı alıcının seçimində mühüm rol oynayır. İnsan çox vaxt məhsulun ön tərəfində gördüyü məlumatlara əsaslanır. Tərkib barədə vacib məlumat isə arxa tərəfdə, xırda şriftlə yazılmış ola bilər.

İstehlakçı hər dəfə məhsulu alarkən marketinq ifadələrinin nə demək olduğunu araşdırmalı, mürəkkəb terminləri bir-biri ilə müqayisə etməli və məhsulun əslində hansı kateqoriyaya aid olduğunu özü müəyyənləşdirməli deyil.

Mən hesab edirəm ki, məhsulun təqdimatı ilk baxışdan aydın olmalıdır. Alıcı nə aldığını başa düşmək üçün mütəxəssisə müraciət etməli olmamalıdır.

- Siz istehsalçıların marketinq fəaliyyətinə də irad bildirirsiniz. Konkret olaraq nəyi nəzərdə tutursunuz?

- İstehsalçının ştatlı marketoloqları və marketinq strategiyasına rəhbərlik edən şəxslər məhsulun satışını artırmaq üçün müxtəlif üsullardan istifadə edə bilərlər. Bu, normal biznes fəaliyyətidir. Ancaq marketinq istehlakçıda məhsulun tərkibi barədə yanlış təsəvvür yaratmağa xidmət etməməlidir.

Qablaşdırmanın üzərindəki şəkillər, məhsulun adı, reklam ifadələri və yazıların yerləşdirilməsi alıcını çaşdırmamalıdır. Məhsulun tərkibinə dair vacib məlumatın anlaşılmaz terminlər arasında itməsi və ya nəzərə çarpmayacaq şəkildə təqdim olunması istehlakçının məlumatlı seçim etməsini çətinləşdirir.

Mən bütün istehsalçıları qəsdən aldatmaqda ittiham etmirəm. Lakin qaydalar və nəzarət elə qurulmalıdır ki, məhsulun təqdimatı ilə bağlı yanlış təsəvvürlərin yaranması mümkün qədər məhdudlaşdırılsın.

Marketinqin məqsədi istehlakçını məhsula cəlb etmək ola bilər, amma onun nə aldığını yanlış anlamasına səbəb olmaq olmamalıdır.

- Süd yağının əvəzediciləri və palma yağı məsələsinə necə yanaşırsınız?

- İlk növbədə, bu anlayışları düzgün fərqləndirmək lazımdır. Palma yağı bitki yağıdır. Süd yağının əvəzediciləri isə məhsulun tərkibindən və istehsal texnologiyasından asılı olaraq süd yağını əvəz etmək üçün istifadə edilən yağları ifadə edə bilər. Tərkibində palma yağı olan hər bir məhsulun avtomatik olaraq eyni kateqoriyaya aid olduğunu söyləmək düzgün olmaz.

Konkret məhsul barədə danışarkən onun etiketinə, tərkibinə və zərurət olduqda laborator müayinənin nəticələrinə əsaslanmaq lazımdır.

Mənim iradım məhsulun tərkibində hansısa bitki yağının olmasına görə onu avtomatik olaraq təhlükəli elan etmək deyil. Əsas məsələ odur ki, istehlakçı məhsulun hansı xammaldan hazırlandığını və hansı kateqoriyaya aid olduğunu aydın şəkildə bilsin.

Əgər məhsulda süd yağının əvəzedicilərindən istifadə olunursa, bu fakt istehlakçıdan gizlədilməməli və məhsulun adı onun həqiqi tərkibinə uyğun olmalıdır.

- Məhsulun qablaşdırılmasında konkret olaraq hansı dəyişiklikləri təklif edirsiniz?

- Mən bu məsələyə çox konkret yanaşıram. Tərkibində süd yağının əvəzediciləri olan məhsullarda bu barədə məlumatın qablaşdırmanın ön tərəfində, iri, aydın və asan oxunan hərflərlə göstərilməsini təklif edirəm.

İstehlakçı məhsulu rəfdən götürən kimi onun hansı kateqoriyaya aid olduğunu başa düşməlidir. Bu məlumatı yalnız qablaşdırmanın arxa tərəfində, xırda şriftlə göstərməklə kifayətlənmək düzgün istehlakçı məlumatlandırılması baxımından yetərli olmaya bilər.

Məsələn, məhsulun faktiki tərkibindən və hüquqi kateqoriyasından asılı olaraq, ön tərəfdə aşağıdakı kimi aydın ifadələrdən istifadə edilməsi məsələsinə baxılmasını təklif edirəm:

- "SÜD YAĞININ ƏVƏZEDİCİLƏRİ İLƏ"
- "TƏRKİBİNDƏ BİTKİ YAĞLARI VAR"

Bu ifadələr məhsulun tərkibinə uyğun seçilməli və qüvvədə olan etiketləmə tələbləri ilə uzlaşdırılmalıdır. Əgər məhsul süd yağı əvəzediciləri istifadə edilmədən hazırlanıbsa, onun haqqında verilən məlumat da faktiki tərkibə uyğun olmalıdır. Heç bir halda yanlış və ya sübutsuz iddiaların qablaşdırmada yer almasını istəmirəm.

Məqsəd sadəcə qablaşdırmaya yeni sözlər əlavə etmək deyil. Məqsəd həmin məlumatı elə göstərməkdir ki, istehlakçı onu dərhal görsün və başa düşsün.

- Bəs niyə bu məlumatın məhz qablaşdırmanın ön tərəfində və iri hərflərlə yazılmasını vacib hesab edirsiniz?

- Çünki istehlakçıların hamısı məhsulun arxa tərəfindəki bütün məlumatları oxumağa vaxt ayırmır. Bəzi insanlar yaşlıdır, bəzilərinin görmə qabiliyyəti zəifdir, bəziləri isə mürəkkəb terminləri başa düşməkdə çətinlik çəkir.

Məlumatın formal olaraq etiketdə mövcud olması ilə onun istehlakçı üçün həqiqətən anlaşılan olması eyni şey deyil.

Əgər mühüm məlumat xırda hərflərlə, çətin terminlərlə və diqqəti yayındıran çoxsaylı ifadələrin arasında təqdim edilirsə, alıcı həmin məlumatı görməyə bilər.

Mən istəyirəm ki, qablaşdırmanın ön tərəfində məhsulun əsas xüsusiyyəti barədə məlumat aydın, nəzərəçarpan və oxunaqlı olsun. İnsan məhsulu aldıqdan sonra deyil, onu almamışdan əvvəl nə seçdiyini bilməlidir.

- Siz belə məhsulların mağazalarda ayrıca rəflərdə yerləşdirilməsini də təklif edirsiniz. Bu, nə üçün lazımdır?

- Bəli, bu məsələnin qiymətləndirilməsini vacib hesab edirəm. Əgər tərkibinə və hüquqi kateqoriyasına görə fərqlənən məhsullar eyni rəfdə, oxşar qablaşdırmalarla təqdim olunursa, istehlakçının onları bir-biri ilə qarışdırması mümkündür.

Mən AQTA-ya və ticarət müəssisələrinə təklif edirəm ki, ənənəvi süd məhsulları ilə süd yağının əvəzedicilərindən istifadə edilən məhsulların satışda necə fərqləndirilə biləcəyini araşdırsınlar. Ayrı rəflər, aydın bölmə adları və görünən məlumat lövhələri bu məsələdə faydalı ola bilər.

Əlbəttə, belə məhsulların ayrı rəflərdə yerləşdirilməsinin hüquqi və praktiki tərəfləri aidiyyəti qurumlar tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Amma istehlakçı üçün aydın fərqləndirmə təmin olunmalıdır.

Mənim üçün əsas məsələ hansısa məhsulun satışına mane olmaq deyil. Məqsəd alıcının seçim zamanı çaşqınlıq yaşamamasıdır.

- Siz AQTA-dan konkret olaraq nə gözləyirsiniz?

- Mən Azərbaycan Respublikasının Qida Təhlükəsizliyi Agentliyini bu məsələyə diqqət yetirməyə çağırıram.

AQTA-dan gözləntim odur ki, müvafiq məhsulların adlandırılması, qablaşdırılması və etiketlənməsi qüvvədə olan tələblər baxımından qiymətləndirilsin. İstehlakçıda yanlış təsəvvür yarada biləcək təqdimat halları araşdırılsın və zəruri olduqda qanunvericiliyə uyğun tədbirlər görülsün.

Bundan əlavə, süd yağının əvəzedicilərindən istifadə edilən məhsullar haqqında məlumatın qablaşdırmanın ön tərəfində iri və aydın hərflərlə göstərilməsi təklifimin də nəzərdən keçirilməsini istəyirəm.

Mənim çağırışım konkret və aydındır: istehlakçı məhsulun tərkibini başa düşmək üçün marketinq terminlərinin arxasında gizlənən məlumatları axtarmamalıdır.

- Sizcə, bu yanaşma istehsalçılara qarşı ədalətsiz münasibət yaratmazmı?

- Xeyr. Mən istehsalçıların qanunvericiliyə uyğun fəaliyyət göstərmək və müxtəlif məhsullar istehsal etmək hüququna hörmətlə yanaşıram. Tərkibində bitki yağları olan məhsulların mövcudluğu öz-özlüyündə onların satışının qadağan edilməli olduğu demək deyil.

Amma istehsalçının kommersiya maraqları istehlakçının düzgün məlumat almaq hüququnu kölgədə qoymamalıdır.

Şəffaf etiketləmə dürüst istehsalçılar üçün də faydalıdır. Çünki bu halda istehlakçı məhsulları daha düzgün müqayisə edə və öz seçimini məlumatlı şəkildə edə bilər.

Mənim tələbim qadağa deyil, aydınlıqdır. Məhsulun adı, tərkibi və qablaşdırmada verilən məlumatlar bir-birinə uyğun olmalıdır.

- İstehlakçılara hazırda nə məsləhət görərdiniz?

- Məhsul alarkən yalnız qablaşdırmanın görünüşünə və üzərindəki şəkillərə əsaslanmasınlar. Etiketdə göstərilən məhsul adına və tərkibinə diqqət yetirsinlər.

Əgər tərkibdə bitki yağları və ya süd yağının əvəzediciləri qeyd olunursa, bu məlumatı nəzərə alsınlar. Şübhə yarandıqda istehsalçıdan izahat istəyə və aidiyyəti qurumlara müraciət edə bilərlər.

Əgər konkret məhsulun istehlakçını çaşdıra biləcəyini düşünürlərsə, qablaşdırmanın ön və arxa tərəfinin fotosunu çəkmək, məhsulun adını və tərkibini qeydə almaq müraciətin daha əsaslandırılmış olmasına kömək edə bilər.

Əsas odur ki, qərarlar şayiələrə deyil, məhsulun tərkibinə və yoxlanıla bilən məlumatlara əsaslansın.

- Sonda istehsalçılara və AQTA-ya müraciətiniz nədir?

- İstehsalçılara demək istəyirəm: məhsulunuzu elə təqdim edin ki, istehlakçı onun nə olduğunu ilk baxışdan başa düşsün. Qablaşdırma insanı çaşdırmaq üçün deyil, məhsul haqqında düzgün məlumat vermək üçün istifadə olunmalıdır.

AQTA-ya müraciətim isə istehlakçıların məlumatlandırılması məsələsini daha ciddi şəkildə nəzərdən keçirməkdir. Etiketlərdə mühüm məlumatların görünən, aydın və anlaşılan formada təqdim edilməsi təmin olunmalıdır. Tərkibində süd yağının əvəzediciləri olan məhsulların digər süd məhsullarından fərqləndirilməsi imkanları da qiymətləndirilməlidir.

Mən səhər yeməyində ənənəvi şor istəyirəm. Əgər başqa tərkibli məhsul alıramsa, bunu əvvəlcədən bilməliyəm. Mənim kimi hər bir istehlakçının düzgün seçim etmək hüququ var.

İstehlakçı məhsulu aldıqdan sonra onun nə olduğunu öyrənməməlidir. O, bunu almamışdan əvvəl bilməlidir.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin