Son dövrlər artan ağır xəstəliklər, boşanmalar: Genetikanı dəyişmək mümkündürmü? - MÜSAHİBƏ

Son dövrlər artan ağır xəstəliklər, boşanmalar: Genetikanı dəyişmək mümkündürmü? - MÜSAHİBƏPandemiya səbəbi ilə ölümlərin kəskin artdığı 2020 və 2021-ci illərdə insanların kütləvi toplaşmasının qarşısını almaq üçün qadağan edilən tədbirlər sırasında toy mərasimləri də vardı. Bu səbəbdən nikah sayı kəskin azalmışdı. Bu, haradasa başadüşüləndir.

Ancaq 2023-cü ildə bənzər heç bir durum olmasa da, məhdudiyyət tətbiq edilməsə də, statistik göstəricilərin aşağı olması diqqət çəkib. Məlumata görə, ötən il Azərbaycanda nikah sayı əvvəlki ildən 12% azalıb, boşanmaların sayı isə 36% artıb.

Pandemiya səbəbi ilə toyların qadağan edildiyi 2020-ci il istisna olmaqla, son 20 il ərzində ölkədə ən az nikah bağlanan il 2023-cü il olub. Daha da pisi - müstəqillik dövründə ən yüksək boşanma sayı da 2023-cü ildə qeydə alınıb - 21 688.

Bəzən boşanmalara səbəb kimi cütlüklər arasında genetik kodların uyğunlaşmaması və körpələrin anadangəlmə qüsurlarla doğulması göstərilir. Belə halda sual yaranır: nikaha girən cütlüklər tibbi yoxlamalardan keçərkən nə üçün genetik testlər aparılmır?

Məsələ ilə bağlı Səhiyyə Nazirliyinin mütəxəssis eksperti Zakir Bayramov Oxu.Az-ın suallarını cavablandırıb. Onunla müsahibəni təqdim edirik:

- Doktor, ümumiyyətlə, genetik testlər hansı materiallardan götürülür?

- Genetik testlər qan, ağız boşluğu, cinsiyyət üzvlərindən yaxma, soğanaqlı saç, dırnaq və bioloji toxumalardan götürülə bilər. Ən geniş yayılan isə venoz qandır.

- Hansı gen xəstəlikləri geniş yayılıb?

- Dünyada geniş yayılan genetik xəstəliklər arasında, əsasən, talassemiya, Aralıq dəniz qızdırması, spinal əzələ atrofiyası, Düşen sindromu, sistik fibroz, Gentinqton xəstəliyi, hemofiliya, oraq hüceyrəli anemiya və başqalarını qeyd etmək olar.

- Testlər sayəsində bütün genetik xəstəlikləri müəyyənləşdirmək mümkündürmü?

- Təəssüf ki, indiyə qədər elə bir universal test mövcud deyil ki, qan və ya yaxma verməklə bütün mövcud olan genetik xəstəlikləri təhlil etsin. Bunun səbəbi ondadır ki, hər bir genetik testin çatışmayan cəhətləri var. Hazırda ən universal sayılan genetik test isə WGS/WES analizləri hesab olunur. Bunların sayəsində, demək olar ki, genomun 90%-dən artığını oxumaq olur.
- Valideyn olmaq istəyən şəxslərin neçə yaşdan sonra genetik testlərdən keçmələri mütləqdir?

- Valideyn olmaq istəyən şəxslər evlilikdən öncə, bu dövrü ötürüblərsə, evliliyin bir ili tamam olmuş və hamiləlik baş tutmayıbsa, keçmələri gərəkdir. Bundan əlavə, ailələrində, nəsillərində hər hansı bir genetik xəstəliyi olan və ya ona şübhə olan cütlüklər də öncədən genetik müayinələrini etdirməli, genetika üzrə mütəxəssis-həkimin konsultasiyasından keçməlidirlər.

- Uşaqlardan genetik test üçün materiallar neçə yaşdan sonra götürülə bilər?

- Ümumdünya Etika Komissiyası uşaqlardan götürülən genetik testlərin gərəklilik dövrünü iki yerə bölür. Birinci - mütləq doğulan kimi aparılır. Buraya, əsasən, doğumun üçüncü günündən etibarən dabandan götürülən testi göstərmək olar. Çünki bu periodu ötürən körpələrdə qısa zaman ərzində əqli gerilik və daha ciddi fəsadlar yarana bilir. İkinci mərhələ isə diaqnozu təsdiqləmək üçün mütləq olan dövrdür. Buraya xromosom patologiyalarının dəqiqləşdirilməsi daxildir. Məsələn, uşağın Daun sindromu ilə doğulmasına şübhə olduqda bu analizin doğulan andan müəyyən müddət aralığında (bir-iki ay sonraya qədər) götürülməsi tövsiyə edilir.

- Nikahdan öncə cütlüklərin tibbi müayinədən keçmələri ilə bağlı müvafiq qərar var. Lakin təəssüf ki, o qərarda nə psixiatrik, nə onkoloji, nə də genetik müayinələr yer alır. İnsanların genetik müayinədən keçmədən ailə həyatı qurmaları nə qədər sağlam qərardır?

- Sözügedən qərarda genetik konsultasiya və ya mütləq yoxlanılmalı genetik analizlər hələ ki yer almayıb. Güman edirik ki, tezliklə həmin paketdə SMA, sistik fibroz kimi xəstəliklərin analizi də yer alacaq.

- Ümumiyyətlə, genetik kodlar daha çox hansı meyarlarla tənzimlənir?

- Genetik kodları tənzimləyən amillər ilk növbədə ətraf mühit və yaşadığımız cəmiyyətdir. Hər ikisinin də bu və ya digər dərəcədə genoma təsiri mövcuddur.

- Genetikanı dəyişmək mümkündürmü?

- Genetikanı dəyişmək yox, ancaq kiçik müdaxilələr etmək mümkündür. Bunların hamısı biotexnologiyanın və tətbiqi genetikanın inkişafından sonra mümkün olub. Məsələn, indi bunun köməyi ilə xəstə olan genləri vektor genlərin köməyi ilə dəyişdirə bilirlər. Hamının tanıdığı SMA xəstəliyi məhz bu cür sağaldılır.


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Maraqlı   Baxılıb: 1101   Tarix: 02 mart 2024  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Xidmetler

Oxşar xəbərlər

.

Romanovların əfsanəvi sapfiri rekord qiymətə satıldı

Bir vaxtlar Rusiya İmperiyasının kral zinət əşyaları kolleksiyasına daxil olan nəhəng sapfirin yerləşdiyi nadir bilərzik İsveçrənin Cenevrə şəhərində keçirilən hərracda gözləntiləri iki dəfədən çox üstələyərək 4,9 milyon dollara alıcı tapıb. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, "Sotheby's"

14 noyabr
.

Qadınlar kişilərdən daha çox üşüyür - SƏBƏB

Alimlər qadınların soyuğu kişilərdən daha tez hiss etməsinin və daha isti mühitə üstünlük verməsinin mümkün bioloji səbəbini araşdırıblar. Tədqiqatın nəticələrinə görə, temperaturun qavranılmasına testosteron və dərinin sinir uclarında yerləşən xüsusi zülal reseptorları təsir göstərə bilər. xarici mediay

15 noyabr
.

Beyin əməliyyatından sonra insanları pişik kimi görməyə başladı

ABŞ-də yaşayan 28 yaşlı kişi keçirdiyi beyin əməliyyatından sonra nadir görülən nevroloji pozğunluqla üzləşib. Belə ki, o, gün ərzində qarşılaşdığı insanların üzlərində öz ev heyvanı - "Luna" adlı pişiyinin cizgilərini görməyə başlayıb. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, Dartmut Kollec

17 noyabr
.

Yumurta qızartmaq üçün kərə yağını unudun - Aşpazlardan fərqli üsul

Adi qayğanağın dadını dəyişmək üçün mürəkkəb reseptlərə ehtiyac yoxdur. Cəmi bir neçə damcı küncüt yağı yumurtaya xüsusi aroma verə, kənarlarının xırtıldayan, sarısının isə yumşaq qalmasına kömək edə bilər. Ölkə.az yerli mediaya istinadən xəbər verir ki, bu barədə "Startlap" nəşri yazıb. Yumurt

8 noyabr
.

Qaralan kafel aralarını evdəki tək materialla təmizləyin

Kafel aralarında zamanla yaranan qaralmalar üçün bahalı təmizlik vasitələrinə ehtiyac qalmır. Evdə olan tək bir materialla təmizlik artıq daha asan olacaq. xəbər verir ki, vanna otağı və mətbəxlərdə zamanla qaralan kafel araları təmizlik edilsə də, istənilən görüntünün əldə edilməsini çətinləşdirə bilər

14 noyabr
.

Hamı zibilə atır - Saç tökülməsinin və ağarmasının qarşısını alır

Fəsil dəyişikliyi və stress səbəbindən artan saç tökülməsinə qarşı bahalı kosmetik məhsullar əvəzinə mətbəxdəki təbii vasitələr həll yolu təqdim edir. Qidalandırıcı yağlar ehtiva edən bu üsul saç diblərini qısa müddətdə gücləndirərək tökülməni azaldır. xəbər verir ki, əksər hallarda zibil kimi atıla

14 noyabr
.

Peçenyedə dadı dəyişən gizli səhv bu imiş

Peçenyelərin daha dadlı, yumşaq və ideal formada alınması üçün istifadə olunan inqrediyentlərin miqdarını dəqiq ölçmək vacibdir. Ölkə.az yerli mediaya istinadən xəbər verir ki, mütəxəssislər bunun üçün adi ölçü qablarından deyil, mətbəx tərəzisindən istifadə etməyi tövsiyə edirlər. Peçenye hazırlanmas

11 noyabr
.

Dünyada sahili olmayan yeganə dəniz

Yer kürəsində sahili və limanı olmayan yeganə dəniz mövcuddur. Atlantik okeanının daxilində yerləşən Sarqasso dənizinin sərhədlərini quru sahələri deyil, dörd güclü okean axını formalaşdırır. -a istinadən bildirir ki, bu qeyri-adi dəniz Floridadan təxminən 950 kilometr şərqdə yerləşir. Ona ən yaxın qur

14 noyabr
.

Hər gün soyuq duş qəbul etsəniz, nə baş verər?

Mütəmadi olaraq soyuq duş qəbul etmək insanların xəstəlik səbəbindən işə getmədikləri günlərin sayının azalması və özlərini daha yaxşı hiss etmələri ilə əlaqəli ola bilər. xarivi KİV-ə istinadən xəbər verir ki, İsveçrənin Bazel Universitetinin psixoloqu Lena Qlazer soyuq duşun insan orqanizminə təsirin

8 noyabr