Bişkekdə diplomatik şahmat: Prezident İlham Əliyevin ŞƏT sammitində görüşləri Azərbaycana nə vəd edir?

Azərbaycan Prezidentinin Bişkek diplomatiyası: sülhdən nəqliyyat dəhlizlərinə, regional əməkdaşlıqdan yeni iqtisadi imkanlara qədər.Bişkek son iki gündə yalnız Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının sammitinə ev sahibliyi edən şəhər deyil, həm də Avrasiya siyasətinin mühüm diplomatik mərkəzlərindən birinə çevrilib. Avqustun 31-də Qırğızıstana işgüzar səfərə gedən Prezident İlham Əliyevin ŞƏT tədbirlərində iştirakı və sammit çərçivəsində keçirdiyi mühüm görüşlər Azərbaycanın çoxvektorlu xarici siyasətinin növbəti nümayişi kimi diqqət çəkir.

Bişkekdə dünyanın və regionun aparıcı siyasi aktorlarının bir araya gəlməsi Azərbaycanın qarşısında geniş diplomatik imkanlar açır. Prezident İlham Əliyevin burada keçirdiyi görüşlərin coğrafiyası da bunu aydın göstərir: Türkiyə, İran, Qazaxıstan və Ermənistan rəhbərləri ilə təmaslar Azərbaycanın eyni vaxtda müxtəlif istiqamətlərdə siyasi, iqtisadi və regional gündəliklər üzrə işlədiyini nümayiş etdirir.

Bu baxımdan Bişkek sammitini yalnız bir beynəlxalq tədbirdə iştirak kimi qiymətləndirmək doğru olmaz. Səfər Azərbaycanın regional mövqeyinin möhkəmləndirilməsi, yeni əməkdaşlıq imkanlarının müəyyənləşdirilməsi və ölkəmizin milli maraqlarının müxtəlif diplomatik platformalarda irəli sürülməsi baxımından mühüm siyasi hadisədir.

ŞƏT platforması Azərbaycan üçün niyə əhəmiyyətlidir?

Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı son illərdə yalnız təhlükəsizlik məsələlərinin müzakirə edildiyi platforma olmaqdan çıxaraq iqtisadiyyat, nəqliyyat, enerji, rəqəmsal texnologiyalar, humanitar əlaqələr və regional əməkdaşlıq kimi istiqamətləri də əhatə edən geniş çoxtərəfli əməkdaşlıq formatına çevrilib.
Azərbaycanın ŞƏT-də dialoq tərəfdaşı kimi iştirakı ölkəyə təşkilatın aparıcı dövlətləri ilə birbaşa təmas imkanları yaradır. Bakı üçün bu platformanın əsas üstünlüklərindən biri isə Avrasiyanın müxtəlif güc mərkəzləri ilə eyni masa arxasında olmaqdır.

Çin, Rusiya, İran, Mərkəzi Asiya ölkələri və Türkiyə ilə münasibətlərin inkişaf etdirilməsi Azərbaycanın xarici siyasətinin mühüm istiqamətlərindəndir. ŞƏT platforması isə bu əlaqələri bir çoxtərəfli diplomatik müstəvidə birləşdirir.
Bu, xüsusilə Azərbaycanın geostrateji mövqeyi baxımından əhəmiyyətlidir. Ölkəmiz Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətlərində mühüm nəqliyyat qovşağı rolunu oynayır. Mərkəzi Asiyadan Xəzər üzərindən Azərbaycana, oradan isə Gürcüstan və Türkiyə vasitəsilə Avropaya uzanan marşrutların əhəmiyyətinin artması Bakının regional logistika siyasətini daha da aktuallaşdırır.

Bişkekdə ilk mühüm mesaj: Bakı-İrəvan dialoqu davam edir

Sammit çərçivəsində ən çox diqqət çəkən görüşlərdən biri Prezident İlham Əliyevlə Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan arasında keçirilən görüş olub. Tərəflər 8 avqust 2025-ci il tarixli Vaşinqton Sülh Zirvə görüşünün, həmin görüşdə imzalanmış Birgə Bəyannamənin və Azərbaycan-Ermənistan arasında sülh və dövlətlərarası münasibətlərin təsis olunması haqqında Sazişin razılaşdırılmış mətninin paraflanmasının tarixi əhəmiyyətini vurğulayıblar.Daha maraqlı məqam isə artıq sülh prosesinin praktiki nəticələrinin gündəmə gətirilməsidir. Görüşdə Azərbaycanın neft məhsullarının Ermənistana ixracı, üçüncü ölkələrdən taxıl və digər məhsulların Azərbaycan ərazisindən Ermənistana tranziti və iki ölkə arasında ticarət əlaqələrinin qurulması sülh dividendlərinin konkret nümunələri kimi qeyd olunub.
Bu fakt onu göstərir ki, Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində gündəm tədricən yalnız siyasi bəyanatlardan praktiki əməkdaşlıq məsələlərinə keçir.Başqa sözlə, Bakı sülhün yalnız sənəddə təsbit edilməsini deyil, regionda real iqtisadi və kommunikasiya əlaqələri yaratmasını prioritet hesab edir.

Bu yanaşma Azərbaycanın daha geniş regional strategiyası ilə də üst-üstə düşür. Sülh və sabitlik təmin olunduğu halda Cənubi Qafqaz yeni nəqliyyat, logistika və ticarət imkanlarının mərkəzinə çevrilə bilər.

Ərdoğanla görüş: Bakı-Ankara tandeminin yeni gündəliyi

Sentyabrın 1-də Prezident İlham Əliyevin Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşü də Bişkek diplomatiyasının əsas məqamlarından biri olub. Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin strateji müttəfiqlik səviyyəsində olması nəzərə alınarsa, belə görüşlərin əhəmiyyəti xüsusi vurğulanmalıdır.

Bakı və Ankara regional proseslərin bir çoxunda oxşar mövqelər nümayiş etdirir. Enerji, nəqliyyat, müdafiə sənayesi, iqtisadiyyat, ticarət, Zəngəzur istiqaməti, Orta Dəhliz və Türk dünyası ilə əlaqələrin genişləndirilməsi iki ölkənin əməkdaşlığının əsas istiqamətlərindəndir.ŞƏT sammitinin məhz Avrasiyanın aparıcı dövlətlərini bir araya gətirməsi Azərbaycan-Türkiyə koordinasiyası üçün əlavə diplomatik imkan yaradır.

Əslində, Bişkekdə Əliyev-Ərdoğan təması yalnız ikitərəfli münasibətlərin deyil, həm də regionda baş verən proseslərin qarşılıqlı qiymətləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

İranla görüş: regional əməkdaşlığın mühüm xətti

Avqustun 31-də Prezident İlham Əliyevlə İran Prezidenti Məsud Pezeşkian arasında keçirilən görüş də diqqətdən kənarda qala bilməz.İran Prezidenti Azərbaycan tərəfindən göstərilən dəstək və humanitar yardımı yüksək qiymətləndirdiyini bildirib və iki ölkə arasında bütün sahələrdə münasibətlərin genişləndirilməsində maraqlı olduqlarını vurğulayıb.

Azərbaycan-İran münasibətlərinin nəqliyyat və logistika baxımından xüsusi əhəmiyyəti var. Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi, enerji əməkdaşlığı, sərhədyanı əlaqələr və regional ticarət imkanları iki ölkə arasındakı münasibətlərin praktiki istiqamətlərini təşkil edir. Bu baxımdan Bişkek görüşü Azərbaycan-İran münasibətlərinin yeni mərhələdə inkişaf etdirilməsi üçün siyasi dialoqun davam etdirildiyini göstərir.

Qazaxıstanla təmas: Mərkəzi Asiya xəttinin gücləndirilməsi

Prezident İlham Əliyevin Qazaxıstan Prezidenti ilə Bişkekdə keçirdiyi görüş də Azərbaycanın Mərkəzi Asiya siyasəti baxımından mühüm məqamdır. Rəsmi məlumatlarda görüş 31 avqust tarixində baş tutan yüksək səviyyəli təmaslar sırasında göstərilir.

Qazaxıstan Azərbaycan üçün xüsusilə Orta Dəhliz baxımından mühüm tərəfdaşdır. Xəzərin iki sahilində yerləşən Azərbaycan və Qazaxıstan Şərq-Qərb nəqliyyat bağlantısının əsas iştirakçılarıdır.
Çindən Mərkəzi Asiya vasitəsilə Xəzərə, daha sonra Azərbaycan ərazisindən Gürcüstan və Türkiyəyə uzanan marşrutun inkişafı həm yükdaşımaların sürətinin artırılması, həm də Avropa-Asiya ticarət əlaqələrinin şaxələndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bu səbəbdən Bakı ilə Astana arasında siyasi dialoq yalnız ikitərəfli münasibətlər çərçivəsində deyil, daha geniş Avrasiya nəqliyyat strategiyası kontekstində qiymətləndirilməlidir.

"ŞƏT plyus": Azərbaycanın daha geniş diplomatik masada iştirakı

Sentyabrın 1-də Prezident İlham Əliyev Bişkekdə "ŞƏT plyus" formatında görüşdə iştirak edib. Qırğızıstan Prezidenti Sadır Japarov dövlət başçısını qarşılayıb və görüş iştirakçıları birgə foto çəkdiriblər."ŞƏT plyus" formatının əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, burada təşkilatın üzvləri ilə yanaşı daha geniş tərəfdaşlıq çevrəsini təmsil edən dövlətlər və qurumlar arasında fikir mübadiləsi aparmaq imkanı yaranır.

Azərbaycan üçün belə formatlar xarici siyasətin əsas prinsiplərindən biri olan çoxvektorlu əməkdaşlığın daha geniş müstəvidə həyata keçirilməsi deməkdir.Bakı bir tərəfdən Avropa ilə enerji və nəqliyyat əməkdaşlığını inkişaf etdirir, digər tərəfdən Türkiyə və Türk dünyası ilə əlaqələri gücləndirir, eyni zamanda Çin, Mərkəzi Asiya, Rusiya və İranla müxtəlif istiqamətlərdə əməkdaşlığı davam etdirir.Bu mənada Azərbaycan özünü hansısa bir geosiyasi düşərgə ilə məhdudlaşdırmayan, milli maraqlarını əsas götürərək müxtəlif tərəfdaşlarla əməkdaşlıq edən dövlət kimi təqdim edir.

Bişkek görüşlərinin iqtisadi tərəfi

Beynəlxalq sammitlərin əsas nəticələri çox vaxt siyasi bəyanatlardan daha çox iqtisadi əməkdaşlıq imkanlarında özünü göstərir. Azərbaycan üçün Bişkekdə müzakirə olunan və ya gündəmə gələn əsas istiqamətlər arasında nəqliyyat, logistika, enerji, ticarət, investisiya və rəqəmsal əlaqələr xüsusi əhəmiyyət daşıyır.Ölkənin əlverişli coğrafi mövqeyi bu istiqamətlərdə əlavə imkanlar yaradır.

Azərbaycanın Xəzər sahilində yerləşməsi onu Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında mühüm keçid məntəqəsinə çevirir. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Ələt limanı və digər nəqliyyat infrastrukturu Orta Dəhlizin inkişafında ölkənin rolunu artırır.
Bu baxımdan ŞƏT məkanında Azərbaycanın daha fəal iştirakı yalnız siyasi nüfuz məsələsi deyil. Burada söhbət həm də yeni yük axınlarından, investisiya layihələrindən və regional ticarət imkanlarından gedir.

Azərbaycan üçün təhlükəsizlik gündəliyi də önəmlidir

ŞƏT-in yaranmasından etibarən regional təhlükəsizlik, terrorizm, ekstremizm və separatizmlə mübarizə təşkilatın əsas istiqamətləri sırasında olub.Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa etməsi fonunda bu məsələlər ölkəmiz üçün xüsusi siyasi məna daşıyır.

Bakı beynəlxalq münasibətlərdə dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət prinsipini daim önə çəkir. Bu baxımdan Azərbaycanın ŞƏT kimi geniş regional platformalarda iştirakı öz mövqeyini daha geniş auditoriyaya çatdırmaq baxımından əhəmiyyətlidir.

Bişkekdə Azərbaycan diplomatiyasının əsas üstünlüyü nədir?

Prezident İlham Əliyevin Bişkekdə keçirdiyi görüşlərə ayrı-ayrılıqda nəzər saldıqda müxtəlif istiqamətlərin bir nöqtədə birləşdiyi görünür. Ermənistanla münasibətlərdə əsas xətt sülh və praktiki əməkdaşlıqdır.
Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik və regional koordinasiya ön plandadır.

İranla münasibətlərdə qarşılıqlı əməkdaşlığın genişləndirilməsi və regional layihələr xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Qazaxıstanla təmaslarda isə Mərkəzi Asiya və Orta Dəhliz gündəliyi mühüm yer tutur.
Bu mənzərə Azərbaycanın xarici siyasətinin çoxistiqamətli xarakterini nümayiş etdirir.
Daha bir mühüm məqam isə Prezident İlham Əliyevin eyni diplomatik platformada müxtəlif geosiyasi baxışlara malik dövlətlərin rəhbərləri ilə təmas qurmasıdır. Bu, Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində dialoq imkanlarını genişləndirdiyini göstərir.

Bişkek sammiti Azərbaycanın beynəlxalq çəkisi baxımından nə vəd edir?

Prezident İlham Əliyevin ŞƏT sammitində iştirakı Azərbaycan üçün bir neçə istiqamətdə nəticə vəd edir.

Birincisi, ölkənin Mərkəzi Asiya ilə əlaqələri daha da möhkəmlənə bilər.
İkincisi, Orta Dəhliz və digər nəqliyyat layihələri üzrə əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar yarana bilər.
Üçüncüsü, Çin və digər böyük iqtisadiyyatlarla münasibətlərdə yeni iqtisadi və investisiya imkanları gündəmə gələ bilər.
Dördüncüsü, Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesinin regional əməkdaşlıqla əlaqələndirilməsi üçün yeni siyasi imkanlar formalaşa bilər.
Beşincisi, Azərbaycan özünün müstəqil və balanslaşdırılmış xarici siyasət kursunu daha geniş beynəlxalq auditoriyada nümayiş etdirə bilər.

Bişkek sadəcə sammit deyil, diplomatik imkanlar meydanıdır

Prezident İlham Əliyevin Bişkek səfərini yalnız ŞƏT sammitində iştirak çərçivəsində qiymətləndirmək bu səfərin real siyasi çəkisini tam əks etdirməz.Bişkekdə keçirilən görüşlər Azərbaycanın xarici siyasətinin müxtəlif istiqamətlərini bir araya gətirən mühüm diplomatik platformaya çevrilib. Ermənistanla sülh gündəliyi, Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik, İranla regional əməkdaşlıq, Qazaxıstan və digər Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə nəqliyyat və iqtisadi əlaqələr - bütün bunlar Azərbaycanın Avrasiya məkanında artan rolunun müxtəlif təzahürləridir.
Prezident İlham Əliyevin Bişkekdə həm ikitərəfli görüşlərdə, həm də "ŞƏT plyus" formatında iştirakı göstərir ki, Azərbaycan regional prosesləri kənardan izləyən deyil, həmin proseslərin formalaşmasına təsir göstərən fəal tərəf kimi çıxış etmək niyyətindədir.Ən mühüm nəticə isə ondan ibarətdir ki, Bakı siyasi dialoqu iqtisadi və nəqliyyat əməkdaşlığı ilə tamamlayan bir model ortaya qoyur. Sülhün iqtisadi dividendlərə çevrilməsi, Orta Dəhlizin genişləndirilməsi, Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrin dərinləşdirilməsi və böyük dövlətlərlə qarşılıqlı faydalı münasibətlərin inkişafı Azərbaycanın qarşıdakı dövrdə əsas xarici siyasət istiqamətləri sırasında qalacaq.

Bu baxımdan Bişkek sammiti Azərbaycanın beynəlxalq diplomatiyada artan fəallığının növbəti göstəricisi olmaqla yanaşı, ölkənin Avrasiya məkanında yeni siyasi və iqtisadi imkanlar qazanması üçün mühüm platforma kimi qiymətləndirilə bilər.

Mediator Türkər Əliyeva

Telegramda izləyin