Uşaq nağılında mübahisəli ifadələr: Psixoloji baxımdan nə dərəcədə doğrudur? - PSİXOLOQDAN AÇIQLAMA

Uşaqlar üçün nəzərdə tutulan nağıl kitablarının məzmunu onların yaş xüsusiyyətlərinə və psixoloji inkişafına uyğun olmalıdır. Lakin sosial şəbəkələrdə yayılan bir görüntü bu məsələdə müzakirələrə səbəb olub. Belə ki, "Qanun" nəşriyyatının çap etdiyi, 6 yaşdan yuxarı uşaqlar üçün nəzərdə tutulan "Nağıllar və qaravəllilər" kitabında yer alan bəzi ifadələr valideynin narazılığına səbəb olub. Kitabdakı "Kömür alması" nağılında işlədilən "lotular", "oynaş" sözləri və "Gah-Gah dağında üç xiyara aşiq olasan" başlığı diqqət çəkib. Bəs uşaqlar üçün nəzərdə tutulan nağıl kitablarında bu cür ifadələrin yer alması psixoloji baxımdan nə dərəcədə doğrudur?

Uşaqlar oxuduqları mətnlərdəki sözləri mənasını tam anlamadan mənimsəyə və gündəlik ünsiyyətdə işlədə bilərlərmi? Nağıl kitablarının məzmunu hazırlanarkən uşaqların yaş xüsusiyyətləri nə dərəcədə nəzərə alınmalıdır?
Mövzu ilə bağlı psixoloq Samirə Bağırova Sonxeber.az-a açıqlamasında bildirdi ki, problem bilirsiniz nədədir? Bizim ölkədə qanun mövcuddur, lakin onun icrası, nəzarət mexanizmləri, məsuliyyətin tətbiqi yetərli deyil. Azərbaycandakı nəşriyyatların hansı işlərlə məşqul olması ilə bağlı ümumiyyətlə kimsə maraqlanır? Çox bərbad vəziyyətdədir. Öz kitablarımın çapı üçün altı nəşriyyat dəyişmişdim. Kitabların redaktəsi bərbad, korrektəsi bərbad, üstəlik nəşriyyatlardan biri öncədən pulu alıb, altı ay ərzində kitabımı çap etmədi. Sonunda hüquq mühafizə orqanlarının köməyi ilə ödənilən məbləğ geri qaytarıldı. Hər yerindən duran nəşriyyat açır. Halbuki nəşriyyat yaratmaqla peşəkar naşir olmaq arasında ciddi fərqin olduğunu bir çox nəşriyyatlarda bilən yoxdur. Çünki Azərbaycanda insanların ən ciddi problemlərdən biri məsuliyyət mədəniyyətinin zəif olmasıdır. İnsanlar o qədər pul xəstəliyinə tutulublar ki, elə nəşriyyat sahəsində də müəllifdən ödəniş alınır, gerisi ilə maraqlanan yoxdur. Redaktə, korrektə və kitabın peşəkar hazırlanmasının keyfiyyəti çox zaman sual altında qalır. Daha ciddi məsələ isə uşaq ədəbiyyatıdır. Uşaqlar üçün nəzərdə tutulan nağıl kitabında əxlaqdan kənar, söyüş xarakterli ifadələr yer alırsa, çapdan öncə bu məzmunu kim yoxlamalıdır? Müəllif? Redaktor? Nəşriyyat rəhbəri? Ümumiyyətlə yoxlayan varmı? Yoxsa kitab çap olunduqdan və ictimaiyyətin diqqətini çəkdikdən sonra kimsə məsələyə reaksiya verməlidir? Uşaqlar üçün nəzərdə tutulan nəşrlərdə qanunvericiliklə bağlı məsuliyyət məsələsi mövcuddur. Azərbaycan Respublikasının "Uşaqların zərərli informasiyadan qorunması haqqında" Qanununun 4.2.5-ci maddəsi əxlaqdan kənar leksik (söyüş) məzmunlu informasiyanı uşaqlar arasında dövriyyəsi qadağan edilən informasiya növü kimi müəyyən edir. Sözügedən kitabın müəllifi və harda çap olunubsa həmin nəşriyyatın fəaliyyəti ilə bağlı məsələyə hüquqi qiymət verilməlidir. Aidiyyəti hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən araşdırma aparılmalı, qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş məsuliyyət tədbirləri tətbiq edilməlidir.

Çünki kitab sadəcə çap məhsulu deyil. O, bilik daşıyıcısıdır, mədəniyyətin bir hissəsidir,uşaqların dünyagörüşünün formalaşmasına təsir göstərən vasitədir. Nəşriyyat isə bu məsuliyyətin bir hissəsini öz üzərinə götürür. Bu gün bir çox gənc və yeni yazıçı kitablarını nəşr etdirmək üçün Azərbaycandan kənara - xüsusilə Rusiya və Türkiyəyə üz tutmağa məcbur qalır. Bunun əsas səbəblərindən biri Azərbaycandakı bir sıra nəşriyyatlarda peşəkarlıq və keyfiyyət problemlərinin mövcud olmasıdır. Təəssüf ki, bəzi nəşriyyatlar əməkhaqqına qənaət etmək naminə ixtisaslı mütəxəssislər əvəzinə peşəkar hazırlığı yetərli olmayan kadrlarla işləyir. Kitab nəşr etmək sadəcə mətni çap maşınından keçirmək məsələsi deyil. Bu,bilik, peşəkarlıq və məsuliyyət tələb edən bir sahədir.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin