Azərbaycanın dünyaya təqdim etdiyi həmrəylik modeli

Müasir dünyanın qarşısında dayanan ən mürəkkəb məsələlərdən biri fərqli mədəniyyətlərə, dinlərə və dünyagörüşlərinə malik insanların ortaq gələcək naminə necə əməkdaşlıq edə bilməsidir. Qloballaşma xalqları və cəmiyyətləri bir-birinə daha da yaxınlaşdırsa da, bu yaxınlaşma hər zaman qarşılıqlı anlaşma ilə müşayiət olunmur. Münaqişələr, dini və etnik zəmində qarşıdurmalar, ayrı-seçkilik, stereotiplər və bir-birini dinləmək istəməmək beynəlxalq münasibətlərdə gərginlik yaradan amillər sırasındadır. Belə bir şəraitdə mədəniyyətlərarası dialoq yalnız humanitar mövzu deyil, həm də sülhün, təhlükəsizliyin və davamlı inkişafın vacib şərtidir.

Prezident İlham Əliyevin 2026-cı il oktyabrın 27-də Bakıda keçirilən VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumundakı çıxışı məhz bu reallıqlar fonunda xüsusi əhəmiyyət daşıyır. "Ortaq gələcək naminə dialoq" mövzusu müxtəlif ölkələrdən gələn iştirakçıları bir araya gətirən tədbirin mahiyyətini ifadə etməklə yanaşı, beynəlxalq ictimaiyyətə ünvanlanan mühüm çağırışdır. Forumun qeydiyyatdan keçmiş 2000-dən artıq iştirakçını və 100-dən çox ölkədən 500-dən artıq qonağı bir araya gətirməsi onun artıq geniş beynəlxalq platformaya çevrildiyini göstərir. Bu miqyas təsadüfi deyil: mədəniyyətlərarası və dinlərarası münasibətlər qlobal gündəliyin əsas məsələlərindəndir.

Forumun 2011-ci ildə irəli sürülmüş təşəbbüs əsasında formalaşması və sonrakı illərdə ardıcıl şəkildə davam etməsi Azərbaycanın dialoqa uzunmüddətli yanaşmasını nümayiş etdirir. Bu təşəbbüsün BMT-nin Sivilizasiyalar Alyansı kimi beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlıq şəraitində inkişaf etməsi də mühüm məqamdır. Dialoq bir dəfə keçirilən tədbirlə məhdudlaşa bilməz. O, müntəzəm təmas, fikir mübadiləsi, fərqli mövqelərin dinlənilməsi və ümumi problemlərin birgə müzakirəsi tələb edir. Forumun iki ildən bir keçirilməsi məhz belə davamlı müzakirə mühiti yaradır.

Azərbaycanın bu mövzuda irəli sürdüyü mövqenin əsasını tarixi təcrübə təşkil edir. Ölkəmiz əsrlər boyu Avropa ilə Asiyanın qovuşduğu məkanda yerləşərək müxtəlif mədəniyyətlərin təmas nöqtəsi olub. Bu coğrafi mövqe yalnız xəritədəki yer demək deyil; o, ticarət, fikir, adət-ənənə və dünyagörüşlərinin qarşılıqlı təsir göstərdiyi tarixi mühit yaradıb. Azərbaycan cəmiyyətində formalaşan multikulturalizm ənənələri, dini və etnik dözümlülük bu təcrübənin mühüm nəticələridir. Bu dəyərlər yalnız keçmişə aid irs kimi deyil, bu günün ictimai həyatını təşkil edən prinsiplər kimi də təqdim olunur.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında vurğulanan əsas fikirlərdən biri Azərbaycanın sabit inkişafının təməllərindən sayılan ictimai ahəngdarlıqdır. Müxtəlif etnik qruplara və dinlərə mənsub insanların Konstitusiyaya uyğun bərabər hüquqlara malik olması cəmiyyətin birgəyaşayış modelinin hüquqi əsasını təşkil edir. Bununla yanaşı, birgəyaşayış yalnız hüquqi normalarla təmin olunmur. İnsanlar gündəlik həyatda bir-birinə hörmət etməli, fərqlilikləri təhlükə deyil, cəmiyyətin zənginliyi kimi qəbul etməlidirlər. Dialoqun gerçək gücü də məhz hüquqi bərabərliklə ictimai münasibətlərdəki qarşılıqlı hörmətin birləşməsində ortaya çıxır.

Azərbaycançılıq ideyası bu müxtəlifliyi ümumi vətəndaşlıq məkanında birləşdirən amil kimi səciyyələndirilir. Bu ideya müxtəlif mənşəli və dini mənsubiyyətli insanları vahid dövlətin gələcəyi naminə bir araya gətirir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında qeyd olunduğu kimi, müstəqillik tarixinin ağır sınaqları, Ermənistanın hərbi təcavüzü və işğalı, eləcə də İkinci Qarabağ müharibəsi dövründə müxtəlif etnik və dini qrupların nümayəndələri ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpası uğrunda birlik nümayiş etdiriblər. "Dəmir yumruq" ifadəsi həmin birlik və həmrəyliyin rəmzi kimi təqdim edilir. Bu məqam mədəniyyətlərarası dialoq mövzusunu daha geniş siyasi və ictimai kontekstə bağlayır. Cəmiyyət daxilində qarşılıqlı etimad və həmrəylik olmadıqda, dövlətin mürəkkəb sınaqlardan uğurla çıxması çətinləşir. Əksinə, insanlar ortaq məqsədlər ətrafında birləşdikdə müxtəliflik parçalanma səbəbinə çevrilmir. Azərbaycanın təcrübəsi bu mənada milli kimliyin qorunması ilə müxtəlifliyə hörmətin bir-birinə zidd olmadığını göstərən nümunə kimi təqdim olunur. Vətəndaşların öz dilini, ənənələrini və həyat tərzini qoruyub saxlaması ümumi cəmiyyətə mənsubiyyət hissini zəiflətməməli, onu daha da möhkəmləndirməlidir.

Çıxışda tarixi dövlətçilik məsələsinə də diqqət yetirilir. Azərbaycan müxtəlif dövrlərdə müstəqil dövlətçilikdən məhrum olsa da, milli dəyərlərini, dilini, ənənələrini və həyat tərzini qoruyub saxlaya bilib. Müxtəlif siyasi sistemlərdə yaşamaq milli hisslərin və özünəməxsusluğun aradan qalxmasına səbəb olmayıb. Müstəqilliyin bərpası isə xalqın öz taleyinin sahibi olması üçün yeni imkan yaradıb. Prezidentin qeyd etdiyi kimi, müstəqilliyin bərpasının 35-ci ildönümü ölkənin keçdiyi yolu qiymətləndirmək baxımından əlamətdar məqamdır. Bu yol milli irsin qorunması ilə müasir dövlət quruculuğunun paralel aparıldığını göstərir. Mədəniyyətlərarası dialoq yalnız mədəni tədbirlər və xoş niyyət bəyanatları ilə məhdudlaşdıqda onun təsiri məhdud olur. Dialoqun real nəticəsi insanların təhlükəsizlik, bərabərlik və ləyaqət hissinin təmin edilməsi ilə ölçülür. Bu səbəbdən beynəlxalq platformalarda səslənən çağırışlar gündəlik həyatda ayrı-seçkiliyin qarşısının alınması, müxtəlif icmaların hüquqlarının qorunması və qarşılıqlı anlaşma mühitinin gücləndirilməsi ilə tamamlanmalıdır. Forumun dəyəri də ondadır ki, o, ölkələri və təşkilatları bu məsələləri ardıcıl şəkildə müzakirə etməyə təşviq edir.

Azərbaycanın beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməsi onun özünü yalnız coğrafi körpü kimi deyil, həm də siyasi və mədəni dialoqu dəstəkləyən tərəfdaş kimi təqdim etmək niyyətini əks etdirir. Prezident çıxışında gələcək illərdə keçiriləcək beynəlxalq toplantılara, o cümlədən İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvə Görüşünə və 2028-ci ildə Avropa Siyasi Birliyinin Zirvə Görüşünə ev sahibliyi məsələsinə toxunub. Bu tədbirlərin müxtəlif beynəlxalq birlikləri əhatə etməsi Azərbaycanın fərqli coğrafiyalar və siyasi-mədəni məkanlarla əlaqələr qurmaq imkanını göstərir. Burada əsas mesaj divarlar deyil, körpülər qurmaqdır.

Nəticə etibarilə, VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu Azərbaycanın tarixi təcrübəsini beynəlxalq müzakirə məkanına çıxarmaqla yanaşı, qlobal problemlərin həllində dialoqun rolunu önə çəkir. Müxtəliflik qarşıdurmanın qaçılmaz səbəbi deyil. O, qarşılıqlı hörmət, bərabər hüquqlar və ortaq məsuliyyət əsasında idarə edildikdə cəmiyyətin güc mənbəyinə çevrilə bilər. Azərbaycanın təqdim etdiyi əsas yanaşma budur: milli kimliyi qorumaq, başqa mədəniyyətlərə hörmət etmək və ortaq gələcək naminə əməkdaşlığı davam etdirmək mümkündür. Dialoq da məhz bu üç istiqamətin bir araya gəldiyi yerdə real məna qazanır.

Şahin Seyidzadə
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin