Milli kimlik və vətən sevgisi: Gənc nəslin qarşısında duran mühüm vəzifə

"Gənc nəslin milli mənlik şüurunun formalaşdırılması və vətənpərvərlik hisslərinin gücləndirilməsi hər bir cəmiyyətin gələcəyi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyan məsələlərdəndir. Çünki dövlətin davamlı inkişafı yalnız iqtisadi göstəricilər, müasir texnologiyalar və güclü institutlarla deyil, eyni zamanda öz tarixini, dilini, mədəniyyətini və dövlətçilik dəyərlərini bilən, cəmiyyət qarşısında məsuliyyətini dərk edən vətəndaşların yetişdirilməsi ilə bağlıdır. Bu baxımdan gənclərin milli şüurunun inkişafı həm ailənin, həm təhsil müəssisələrinin, həm də bütövlükdə cəmiyyətin qarşısında mühüm vəzifələr qoyur".

Bunu Sonxeber.az-a danışan deputat Cavanşir Paşazadə bildirib.

Deputat qeyd edib ki, milli mənlik şüuru insanın özünü müəyyən bir xalqın, dövlətin və mədəniyyətin ayrılmaz hissəsi kimi dərk etməsidir:

"Bu anlayış yalnız milli mənsubiyyət hissindən ibarət deyil. Burada doğma dilə, tarixə, mədəni irsə, milli-mənəvi dəyərlərə hörmət, dövlət rəmzlərinə ehtiram, cəmiyyət qarşısında məsuliyyət və ölkənin gələcəyinə töhfə vermək istəyi də mühüm yer tutur. Milli mənlik şüuru inkişaf etmiş gənc öz keçmişini tanımaqla yanaşı, gələcəyə də məsuliyyətlə yanaşır.

Vətənpərvərlik isə yalnız emosional bağlılıq anlayışı ilə məhdudlaşmamalıdır. Əsl vətənpərvərlik ölkəni sevməklə yanaşı, onun inkişafı üçün faydalı olmaq, qanunlara hörmət etmək, ictimai məsuliyyət daşımaq, təhsilə və əməyə ciddi yanaşmaq, dövlət və cəmiyyət qarşısında üzərinə düşən vəzifələri vicdanla yerinə yetirməkdir. Bir gəncin öz peşəsini yüksək səviyyədə öyrənməsi, elmi araşdırmalar aparması, yeni texnologiyalar yaratması, müəllim, həkim, mühəndis, hərbçi və ya digər sahə üzrə məsuliyyətli mütəxəssis kimi formalaşması da vətənə xidmətin mühüm formalarıdır.
Milli şüurun təməli ilk növbədə ailədə qoyulur. Uşağın doğulduğu gündən eşitdiyi dil, ailədə gördüyü münasibətlər, böyüklərin tarixə və milli dəyərlərə yanaşması onun dünyagörüşünün formalaşmasına təsir göstərir. Valideynlərin öz davranışları ilə nümunə olması burada xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Uşağa vətəni sevmək haqqında danışmaq qədər, ona məsuliyyətli, dürüst, mərhəmətli və zəhmətkeş olmağı öyrətmək də vacibdir. Çünki milli dəyərlər yalnız sözlə deyil, gündəlik davranışla mənimsənilir".

Deputat vurğulayıb ki, təhsil müəssisələrinin üzərinə düşən vəzifə isə daha genişdir:

"Məktəb və digər təhsil ocaqları gənclərə yalnız akademik bilik verməklə kifayətlənməməli, onların dünyagörüşünün, vətəndaşlıq mövqeyinin və sosial məsuliyyətinin formalaşmasına da şərait yaratmalıdır. Tarix, ədəbiyyat, coğrafiya və digər fənlərin tədrisi milli yaddaşın qorunması baxımından əhəmiyyətlidir. Lakin bu proses formal tədbirlərdən kənara çıxmalı, şagird və tələbələrin müstəqil düşünməsi, sual verməsi, araşdırması və öyrəndiklərini müasir həyatla əlaqələndirməsi ilə müşayiət olunmalıdır.

Milli tarixə marağın artırılması da bu istiqamətdə mühüm vasitələrdən biridir. Tarixi hadisələri yalnız tarixlər və adlar toplusu kimi təqdim etmək əvəzinə, onların cəmiyyətin inkişafına təsiri, insanların həyatında yaratdığı dəyişikliklər və dövlətçilik baxımından əhəmiyyəti izah edilməlidir. Muzeylərə, tarixi məkanlara, memorial komplekslərə və mədəniyyət müəssisələrinə səfərlər gənclərin tarixi yaddaşının zənginləşməsinə kömək edə bilər. Tarixin canlı şəkildə öyrənilməsi gənclərdə keçmişə marağı daha da artırır".

Deputat söyləyib ki, Azərbaycanın zəngin mədəni irsi də milli mənlik şüurunun formalaşması üçün mühüm mənbədir:

"Muğam, aşıq sənəti, xalçaçılıq, milli mətbəx, ədəbiyyat, musiqi, teatr və digər mədəni irs nümunələri gənc nəslin öz milli kimliyini daha dərindən tanımasına imkan yaradır. Bununla yanaşı, milli mədəniyyətin qorunması onu müasir dünyadan təcrid etmək anlamına gəlməməlidir. Əksinə, gənclər həm öz mədəni irsini bilməli, həm də müxtəlif xalqların mədəniyyətlərinə hörmətlə yanaşmağı bacarmalıdır.

Dil məsələsi də milli mənlik şüurunun mühüm komponentlərindəndir. Ana dilinin qorunması və düzgün istifadəsi milli mədəniyyətin davamlılığının əsas şərtlərindən biridir. Gənclərin Azərbaycan dilində düzgün danışması və yazması, mütaliəyə maraq göstərməsi, klassik və müasir ədəbiyyat nümunələri ilə tanış olması onların milli düşüncə dünyasının zənginləşməsinə xidmət edir. Eyni zamanda xarici dillərin öyrənilməsi də müasir dövrdə böyük üstünlükdür. Milli kimliyi qorumaqla dünyaya açıq olmaq bir-birinə zidd deyil.

Müasir dövrdə gənclərin milli şüurunun formalaşmasına sosial media və rəqəmsal informasiya mühiti də ciddi təsir göstərir. Gənclər hər gün müxtəlif ölkələrdən, mədəniyyətlərdən və ideoloji mühitlərdən gələn çoxsaylı informasiyalarla qarşılaşırlar. Bu şəraitdə onların informasiya savadlılığının artırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Gənc yalnız məlumatı qəbul edən deyil, onun mənbəyini araşdıran, faktı fikirdən ayıran və manipulyativ məzmunu müəyyən edə bilən fəal informasiya istifadəçisi olmalıdır".

Deputat bildirib ki, rəqəmsal mühitdə vətənpərvərlik anlayışının da yeni formaları meydana çıxır:

"Ölkənin tarixi, mədəniyyəti və uğurları barədə düzgün və etibarlı məlumatların yayılması, milli mədəniyyət nümunələrinin rəqəmsal platformalarda tanıdılması, Azərbaycan dilində keyfiyyətli məzmunun hazırlanması gənclərin ictimai iştirakının müasir istiqamətlərindəndir.Bununla yanaşı, sosial şəbəkələrdə emosional və təsdiqlənməmiş məlumatların yayılmasından çəkinmək də məsuliyyətli vətəndaş davranışının bir hissəsidir.
Vətənpərvərlik tərbiyəsində ədalət və humanizm prinsipləri də xüsusi yer tutmalıdır. Öz ölkəsini sevən insan eyni zamanda insan hüquqlarına, qanunun aliliyinə, digər insanların ləyaqətinə və fərqliliklərinə hörmət etməyi bacarmalıdır. Gənclərə vətənpərvərlik anlayışının nifrət, ayrı-seçkilik və başqa xalqlara qarşı düşmənçiliklə əlaqələndirilməməsi izah edilməlidir. Sağlam milli şüur öz milli dəyərlərini qorumaqla yanaşı, başqalarının dəyərlərinə hörmət etməyi də nəzərdə tutur.

Gənclərin ictimai həyatda iştirakının genişləndirilməsi də milli mənlik şüurunun inkişafına müsbət təsir göstərir. Könüllülük fəaliyyəti, sosial layihələr, ekoloji təşəbbüslər, xeyriyyə aksiyaları, mədəni tədbirlər və ictimai layihələr gənclərə cəmiyyət üçün faydalı olmaq imkanları yaradır. İnsan öz əməyinin başqalarının həyatına müsbət təsir etdiyini gördükcə vətəndaşlıq məsuliyyəti də möhkəmlənir.

İdman da gənclərin tərbiyəsində mühüm vasitələrdən biridir. Komanda ruhu, intizam, məqsədə çatmaq üçün səbirli olmaq, rəqibə hörmət göstərmək və məğlubiyyətdən nəticə çıxarmaq kimi keyfiyyətlər gəncin xarakterinin formalaşmasına kömək edir. İdman uğurlarının cəmiyyət tərəfindən düzgün qiymətləndirilməsi gənclərdə ölkəni beynəlxalq müstəvidə layiqincə təmsil etmək motivasiyasını da gücləndirə bilər.

Vətənpərvərlik tərbiyəsinin mühüm istiqamətlərindən biri də Azərbaycanın müasir inkişaf proseslərinin gənclərə düzgün izah edilməsidir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan bərpa və quruculuq işləri, Böyük Qayıdış prosesi, yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, yolların, məktəblərin, xəstəxanaların və digər infrastrukturun yaradılması gənclərin ölkənin gələcəyi ilə bağlı məsuliyyət hissinin formalaşmasına mövzu ola bilər. Bu proseslər yalnız dövlət siyasəti kimi deyil, həm də gələcək nəsillərin qarşısında duran sosial, iqtisadi və peşəkar vəzifələr baxımından öyrənilməlidir.
Gənclərin vətənpərvərliyinin inkişafında hərbi-vətənpərvərlik tərbiyəsi də mühüm yer tutur. Lakin bu istiqamətdə əsas məqsəd yalnız hərbi xidmətə hazırlıqla məhdudlaşmamalıdır. Gənclərdə intizam, məsuliyyət, kollektiv fəaliyyət, dövlət rəmzlərinə hörmət, fövqəladə vəziyyətlər zamanı düzgün davranış və cəmiyyətin təhlükəsizliyinə töhfə vermək kimi bacarıqların formalaşdırılması da vacibdir".

"Milli mənlik şüurunun inkişafında ədəbiyyatın imkanları xüsusilə genişdir. Azərbaycan ədəbiyyatının klassik və müasir nümayəndələrinin əsərlərində vətən, insan, mənəviyyat, ədalət, ailə və cəmiyyət kimi mövzular geniş yer tutur. Gənclərin ədəbi nümunələri oxuması onların yalnız dil və dünyagörüşünü deyil, həm də emosional və mənəvi dünyasını zənginləşdirir. Oxuyan, araşdıran və düşünən gənc müxtəlif informasiya təsirlərinə qarşı daha dayanıqlı mövqe formalaşdıra bilir.

Burada müəllim amilinin rolunu da xüsusi qeyd etmək lazımdır. Müəllim yalnız bilik ötürən şəxs deyil, həm də gənc nəslin dünyagörüşünün formalaşmasına təsir edən mühüm şəxsiyyətdir. Müəllimin ədalətli münasibəti, peşəsinə bağlılığı, şagirdin fikrinə hörmətlə yanaşması və şəxsi nümunəsi tərbiyə prosesinin effektivliyini artırır. Şagird öz müəllimində məsuliyyət, dürüstlük və peşəkarlıq gördükdə həmin davranış modelini mənimsəməyə daha çox meyil göstərir.

Valideyn-məktəb əməkdaşlığı da bu prosesin uğuru üçün vacibdir. Ailə ilə məktəb arasında əlaqə yalnız uşağın qiymətləri və dərs davamiyyəti ilə məhdudlaşmamalıdır. Uşağın maraqları, sosial davranışı, mütaliəsi, rəqəmsal mühitdən istifadəsi və ictimai fəaliyyətə münasibəti barədə də əməkdaşlıq qurulmalıdır. Belə yanaşma gəncin daha sağlam və ardıcıl tərbiyə mühitində böyüməsinə imkan verir", deyə - deputat qeyd edib.

Deputat həmçinin vurğulayıb ki, bu gün gənclər qarşısında əvvəlki nəsillərdən fərqli imkanlar və çağırışlar dayanır:

"Qloballaşma, sürətli texnoloji inkişaf, süni intellekt, sosial media və beynəlxalq informasiya mühiti onların dünyagörüşünün formalaşmasına birbaşa təsir edir. Bu reallıq milli dəyərlərin qorunmasını daha da aktual edir. Lakin milli dəyərləri qorumağın ən effektiv yolu gənci dünyadan təcrid etmək deyil, ona öz kimliyini dərk edərək dünyaya açıq olmağı öyrətməkdir.

Milli mənlik şüuru yüksək olan gənc öz ölkəsinin problemlərini də görməyi bacarmalıdır. Vətənpərvərlik yalnız uğurları sadalamaq deyil, cəmiyyətin qarşısında duran problemlərin həllinə töhfə vermək məsuliyyətini də qəbul etməkdir. Təhsil keyfiyyətinin yüksəldilməsi, ətraf mühitin qorunması, sosial həmrəylik, qanunlara hörmət, korrupsiyaya və ayrı-seçkiliyə qarşı dözümsüzlük, ictimai əmlaka qayğı kimi məsələlərdə gənclərin fəal iştirakı sağlam vətəndaşlıq mövqeyinin göstəricisidir.

Bu baxımdan gənclərə "ölkə üçün nə edə bilərəm?" sualını vermək xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu sualın cavabı hər bir gəncin imkanlarına uyğun fərqli ola bilər. Kimsə elmi fəaliyyətlə, digəri idmanla, başqa biri sahibkarlıqla, müəllimliklə, texnologiya ilə, incəsənətlə və ya ictimai fəaliyyətlə ölkənin inkişafına töhfə verə bilər. Əsas məsələ gəncin öz potensialını cəmiyyətin və ölkənin inkişafı ilə əlaqələndirməsidir.

Nəticə etibarilə, milli mənlik şüurunun və vətənpərvərlik hisslərinin tərbiyəsi uzunmüddətli və kompleks prosesdir. Bu proses yalnız bir dərsin, bir tədbirin və ya bir bayram gününün çərçivəsində həyata keçirilə bilməz. Ailə, məktəb, ali təhsil müəssisələri, media, mədəniyyət ocaqları, ictimai təşkilatlar və dövlət institutları bu istiqamətdə bir-birini tamamlayan fəaliyyət göstərməlidir.

Gənc nəslin milli mənlik şüurunun inkişaf etdirilməsi əslində gələcəyin vətəndaşının formalaşdırılması deməkdir. Öz tarixini və dilini bilən, milli-mənəvi dəyərlərinə hörmət edən, eyni zamanda müasir elmi və texnoloji biliklərə yiyələnən, qanuna və insan ləyaqətinə hörmət göstərən, cəmiyyət qarşısında məsuliyyət daşıyan gənclər dövlətin ən mühüm sosial kapitalıdır. Vətənpərvərliyin ən dayanıqlı forması isə məhz belə vətəndaşlıq məsuliyyətindən keçir: vətəni sevmək, onun dəyərlərini qorumaq və öz biliyi, əməyi və davranışı ilə onun gələcəyinə töhfə vermək".

P.S. Yazı Azərbaycan Respublikası Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə "Gənc nəslin milli mənlik şüurunun inkişaf etdirilməsi və vətənpərvərlik hisslərinin tərbiyəsi" mövzusuna uyğun olaraq dərc edilir.

Aysel Yusifqızı

Telegramda izləyin