Məktəblilərin davranışına nəzarət: intizam və tərbiyə arasında düzgün balans

Məktəblilərin davranışına nəzarət: intizam və tərbiyə arasında düzgün balansMəktəb yalnız bilik və bacarıqların formalaşdırıldığı təhsil müəssisəsi deyil, eyni zamanda uşağın şəxsiyyət kimi yetişdiyi mühüm sosial mühitdir. Şagirdin dərsə münasibəti, müəllim və sinif yoldaşları ilə ünsiyyəti, məktəbin daxili qaydalarına əməl etməsi və məsuliyyətli davranışı onun gələcək sosial həyatına da təsir göstərən amillərdəndir. Bu baxımdan məktəblilərin davranışına nəzarət məsələsi təhsil prosesinin mühüm istiqamətlərindən biri hesab olunur.
Lakin burada "nəzarət" anlayışına yalnız cəza və qadağalar prizmasından yanaşmaq düzgün olmaz. Əsl məqsəd şagirdin davranışını qorxu yolu ilə idarə etmək deyil, ona düzgün davranış qaydalarını öyrətmək, məsuliyyət hissini formalaşdırmaq və məktəb mühitində qarşılıqlı hörmət prinsiplərini möhkəmləndirməkdir.

Məktəb mühitində davranış qaydaları ilk növbədə aydın və şagird üçün başadüşülən olmalıdır. Şagird bilməlidir ki, hansı davranış qəbulolunandır, hansı hərəkət isə məktəb qaydalarına ziddir. Eyni zamanda qaydaların tətbiqi bütün şagirdlərə münasibətdə ədalətli və ardıcıl olmalıdır. Müəllimin bir şagirdə icazə verdiyi davranışa digər şagirdə görə cəza tətbiq etməsi məktəbdə ədalət hissinə mənfi təsir göstərə bilər.

Davranışa nəzarətdə müəllimin rolu xüsusilə böyükdür. Müəllim yalnız dərs deyən şəxs deyil, həm də şagird üçün davranış nümunəsidir. Müəllimin ünsiyyət mədəniyyəti, səbirli münasibəti, konfliktləri necə həll etməsi və şagirdlərin fikirlərinə münasibəti onların davranışına birbaşa təsir göstərə bilər. Buna görə intizamın təmin edilməsi müəllim nüfuzunun qorunması ilə yanaşı, sağlam kommunikasiya mühitinin yaradılmasını da tələb edir.
Məktəblilərin davranışına nəzarət məsələsində valideyn-məktəb əməkdaşlığı da vacibdir. Uşağın məktəbdəki davranışı ilə bağlı problem yarandıqda məsələni yalnız məktəbin üzərinə qoymaq və ya bütün məsuliyyəti valideyndən tələb etmək düzgün yanaşma deyil. Məktəb və ailə arasında açıq dialoq qurulmalı, problemin səbəbləri müəyyənləşdirilməli və uşağın maraqları nəzərə alınmaqla həll yolu seçilməlidir.

Xüsusilə yeniyetməlik dövründə uşaqların davranışında müəyyən dəyişikliklərin müşahidə olunması təbii haldır. Bu mərhələdə onların müstəqillik istəyi artır, həmyaşıdlarının fikri daha əhəmiyyətli olur və emosional reaksiyalar dəyişə bilir. Belə vəziyyətlərdə sərt təzyiq əvəzinə izah, dialoq və düzgün istiqamətləndirmə daha konstruktiv yanaşma ola bilər.

Məktəblərdə davranış problemlərinin qarşısının alınması üçün yalnız problem yarandıqdan sonra müdaxilə etmək deyil, əvvəlcədən maarifləndirici iş aparmaq da əhəmiyyətlidir. Hörmət, məsuliyyət, empatiya, konfliktlərin dinc yolla həlli, rəqəmsal mühitdə davranış və məktəb qaydalarına əməl olunması ilə bağlı müzakirələr şagirdlərin sosial bacarıqlarının inkişafına kömək edə bilər.

Digər mühüm məsələ bullinq və həmyaşıdlar arasında təzyiqin qarşısının alınmasıdır. Şagirdlər bilməlidirlər ki, təhqir, alçaltma, kənarlaşdırma və davamlı təzyiq "uşaq zarafatı" kimi qiymətləndirilməməlidir. Belə halların vaxtında müəyyənləşdirilməsi və məktəb daxilində düzgün şəkildə araşdırılması təhlükəsiz təhsil mühitinin qorunması baxımından vacibdir.

Müasir dövrdə məktəblilərin davranışına nəzarət rəqəmsal mühiti də əhatə edir. Şagirdlərin sosial şəbəkələrdə və mesajlaşma platformalarında davranışı məktəb həyatından tamamilə ayrı deyil. Lakin burada nəzarət və şəxsi məkan məsələləri arasında düzgün balansın qorunması vacibdir. Uşaqlara rəqəmsal təhlükəsizlik, onlayn ünsiyyət etikası və şəxsi məlumatların qorunması barədə maarifləndirici biliklər verilməlidir.

Ən əsası isə məktəbdə intizamın məqsədi uşağı susdurmaq deyil, onun məsuliyyətli davranışını formalaşdırmaq olmalıdır. Şagird səhv etdikdə onun yalnız cəzalandırılması deyil, etdiyi hərəkətin nəticələrini anlaması və gələcəkdə həmin davranışı təkrarlamaması üçün düzgün istiqamətləndirilməsi daha böyük tərbiyəvi əhəmiyyət daşıyır.
Nəticə etibarilə məktəblilərin davranışına nəzarət müəllim, valideyn, məktəb rəhbərliyi və şagird arasında qarşılıqlı məsuliyyət tələb edən prosesdir. Sağlam məktəb mühiti yalnız sərt qaydalarla deyil, aydın prinsiplər, ədalətli münasibət, qarşılıqlı hörmət və düzgün tərbiyə ilə formalaşır. Məqsəd qaydalara qorxudan görə əməl edən deyil, niyə əməl etməli olduğunu anlayan, öz davranışına görə məsuliyyət daşıyan və başqalarının hüquq və hisslərinə hörmət edən gənc nəsil yetişdirməkdir.

Təranə Paşayeva
"Loqos" Psixoloji və Nitq Mərkəzinin rəhbəri, Psixoloji Xidmət və Tədqiqatlar Mərkəzi İctimai Birliyinin sədri, psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Sosial   Baxılıb: 515   Tarix: 16 sentyabr 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

Rəşid Mahmudovun evində partlayış baş verib?

Sosial şəbəkələrdə tanınmış həkim, tibb elmləri üzrə fəlsəfə doktoru Rəşid Mahmudovun evində qaz partlayışı baş verməsi ilə bağlı iddialar yayılıb. xəbər verir ki, paylaşımlarda iddia olunub ki, parlayış həkimin Badamdarda yerləşən evində baş verib. Məsələ ilə bağlı Rəşid Mahmudovla əlaqə saxladıq. Həki

17 noyabr
.

Milli Məclis gələn ilin büdcə zərfini I oxunuşda müzakirə edir

Milli Məclisin bu gün keçirilən plenar iclasında gələn ilin büdcə zərfi, o cümlədən "2027-ci il dövlət büdcəsi haqqında" qanun layihəsi müzakirəyə çıxarılıb. xəbər verir ki, gələn il büdcənin gəlirləri 39 milyard 254 milyon manat (o cümlədən mərkəzləşdirilmiş gəlirləri 38 milyard 518 milyo

16 noyabr
.

Deputat Ağalar Vəliyevin oğluna məxsus "Kristal Bakı" vətəndaşları aldadır?

Ölkənin aparıcı tikinti şirkətlərindən biri olan "Kristal Bakı" ASC (VÖEN - 3103396091) satışa çıxardığı mənzilləri alıcılara fərqli qiymətlərlə təqdim edir. "Real Azərbaycan" xəbər verir ki, şirkətin rəsmi saytı - " vasitəsilə satışa çıxarılan mənzillərin aylıq ödəniş məbləğlər

16 noyabr
.

Daha bir vəkil həbs edildi

Azərbaycanda daha bir vəkil həbs edilib. "Qafqazinfo"nun əldə etdiyi məlumata görə, vəkil Elçin Əmirov polis tərəfindən tutulub. 9 saylı vəkil bürosunda fəaliyyət göstərən vəkil polisə daxil olan vətəndaş şikayəti əsasında cinayət məsuliyyətinə cəlb edilib. Ona qarşı Cinayət Məcəlləsinin 178.2.2-c

16 noyabr
.

Bakıda təcili yardım maşınında yük daşınır - Video

Bakıda təcili tibbi yardım avtomobili ilə yük daşınmasına dair görüntülər yayılıb. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, görüntülər sosial şəbəkələrdə paylaşılıb. Görüntülərdən aydın olur ki, ambulansda tikinti materialları daşınır. Məsələ ilə bağlı Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyindən (TƏBİB

16 noyabr
.

Məktəblərdə sərt qaydalar tətbiq oluna bilər: Cərimə, qırmızı kart və uzaqlaşdırılma

Azərbaycanda müəllimlər üçün yeni öhdəliklər müəyyənləşdirilib. İmzalanmış yeni qərara əsasən, təhsilverənlərin etik davranış qaydalarına əlavələr edilib. Yeni tələblərə əsasən, təhsilverənlər uşaqları fiziki və psixi zorakılığın bütün formalarından qorumalı, onları zərərli vərdişlərdən çəkindirməli

15 noyabr
.

Şəmkirdə meyiti tapılanlarla bağlı - Yeni detallar

Ötən gün Şəmkirdə evdə iki nəfərin meyitinin tapılması ilə bağlı bəzi təfərrüatlar üzə çıxıb. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, ilkin araşdırmalar zamanı rayonun Varlı Həyat kəndində 1968-ci il təvəllüdlü Rəfi Mustafayevin özünə məxsus evdə qeyri-rəsmi münasibətdə yaşadığı qadını qətlə yetirməsin

17 noyabr
.

Saatlıq əməkhaqqı sistemi tətbiq ediləcək

Azərbaycanda saatlıq əməkhaqqı sistemi tətbiq ediləcək. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, bu, Milli Məclisin bu gün keçirilən iclasında müzakirə edilən Əmək Məcəlləsinə təklif edilən dəyişiklikdə əksini tapıb. Layihəyə əsasən, aşağıdakı hallardan biri olduqda saatlıq əməkhaqqı müəyyən ediləcək:

17 noyabr
.

Prezident İlham Əliyevdən milli teleradioya mühüm mesaj: Azərbaycan həqiqətlərinin təbliği strateji vəzifədir

Prezident İlham Əliyevin milli radio və televiziya yayımının yubileyi münasibətilə ünvanladığı müraciət Azərbaycanın informasiya siyasətinin prioritetləri, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və müasir media qarşısında dayanan vəzifələr baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dövlət başçısının müraciəti bi

16 noyabr