Bakıda dini liderlərin mühüm görüşü: İlham Əliyev sülh və həmrəyliyin vacibliyini vurğuladı

Bakıda Türk dünyasının və Qafqazın dini liderlərini bir araya gətirən mühüm görüş keçirilib. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev sentyabrın 15-də Türk Dövlətləri Təşkilatının müsəlman dini idarə rəhbərləri Şurasının üzvləri və müşahidəçiləri, Yəhya Bakuvi Beynəlxalq Konfransının həmtəşkilatçıları və Qafqaz Xalqları Ali Dini Şurasının üzvlərindən ibarət nümayəndə heyətini qəbul edib. Görüşdə dövlət başçısı çıxış edərək Türk dünyası ilə Qafqaz arasında tarixi-mədəni əlaqələrə, dini liderlərin sülh və həmrəyliyin möhkəmləndirilməsində roluna diqqət çəkib.

Görüş təsadüfi bir tədbir çərçivəsində deyil, Bakıda keçirilən iki mühüm beynəlxalq dini tədbirin fonunda baş tutub. Paytaxtda TDT Müsəlman Dini Rəhbərləri Şurasının 7-ci toplantısı keçirilir, eyni zamanda böyük Azərbaycan mütəfəkkiri və sufi alimi Seyid Yəhya Bakuvi Şirvaniyə həsr olunmuş beynəlxalq konfrans təşkil olunub. Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin dini liderlərlə görüşündə səsləndirdiyi fikirlər həm Azərbaycanın dini-mədəni irsinin təqdimatı, həm də regionda sülh və əməkdaşlıq ideyalarının təşviqi baxımından diqqət çəkir.

Prezident çıxışının əvvəlində qonaqları salamlayaraq Azərbaycanın onları qəbul etməkdən məmnun olduğunu bildirib. Dövlət başçısı TDT-nin Müsəlman Dini Rəhbərləri Şurasının toplantısını mühüm beynəlxalq tədbir kimi qiymətləndirib. Eyni zamanda Yəhya Bakuvi ilə bağlı beynəlxalq konfransın əhəmiyyətinə toxunaraq Azərbaycanın dini-fəlsəfi irsinin beynəlxalq səviyyədə öyrənilməsinin vacibliyini vurğulayıb.

Görüşdə diqqət çəkən əsas məqamlardan biri Türk dünyası ilə Qafqazın ortaq coğrafi və tarixi məkan kimi təqdim olunması idi. İlham Əliyev Azərbaycanın həm Türk dünyasının bir hissəsi, həm də Qafqaz ölkəsi olduğunu qeyd edib. Dövlət başçısı çıxışında qədim Qafqaz Albaniyasının və Atabəylər dövlətinin tarixindən danışaraq Azərbaycanın yerləşdiyi coğrafiyanın müxtəlif tarixi dövlətlər və sivilizasiya prosesləri ilə bağlılığını diqqətə çatdırıb.
Bu yanaşma Azərbaycanın regional mövqeyinin yalnız coğrafi amillərlə məhdudlaşmadığını göstərən mühüm mesaj kimi qiymətləndirilə bilər. Azərbaycan bir tərəfdən Türk Dövlətləri Təşkilatının üzvü kimi Türk dünyasının inteqrasiya proseslərində iştirak edir, digər tərəfdən Qafqazın mühüm ölkəsi kimi region xalqları və dini icmaları arasında əlaqələrin inkişafında iştirak edir.

Prezidentin çıxışında xüsusi vurğu dini liderlərin sülh prosesindəki roluna edilib. İlham Əliyev bildirib ki, müsəlman dini liderlərin sözləri müsəlman icmaları üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Onların çıxışlarının sülhə, əməkdaşlığa, əmin-amanlığa və barışığa istiqamətlənməsi regionlarda sülh və sabitliyin möhkəmlənməsinə töhfə verə bilər.
Bu fikir xüsusilə müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində din xadimlərinin ictimai təsir imkanlarının artdığı bir dövrdə diqqət çəkir. Dini liderlərin yalnız dini məsələlərdə deyil, insanlar və icmalar arasında qarşılıqlı anlaşmanın təşviqində də rol oynaya bilməsi Azərbaycan Prezidentinin çıxışının əsas istiqamətlərindən biri olub.
Görüşün digər mühüm məqamı Türk dünyası və Qafqazın dini liderlərinin eyni platformada təmsil olunmasıdır. Nümayəndə heyətində TDT Baş katibi Kubanıçbek Ömüralıyev, Türkiyə Diyanət İşləri İdarəsinin sədri Safi Arpaquş, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan və Türkmənistanın müsəlman dini idarələrinin rəhbərləri, Şimali Kiprin dini qurumunun nümayəndəsi, Müsəlman Ağsaqqalları Şurasının baş katibi, IRCICA-nın baş direktoru, Şimali Qafqaz, Gürcüstan və Suriyadan dini rəhbərlər, eləcə də beynəlxalq islam qurumlarının nümayəndələri yer alıb.
Belə geniş coğrafiyanın bir nümayəndə heyətində təmsil olunması görüşün regional əhəmiyyətini artırır. Burada yalnız Türk dövlətlərinin deyil, Qafqaz və daha geniş İslam coğrafiyasının dini qurumlarının iştirakı diqqət çəkir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın tarixi dini-mədəni irsinə də xüsusi yer ayrılıb. Bu baxımdan Seyid Yəhya Bakuvi irsinin beynəlxalq konfransın əsas mövzularından birinə çevrilməsi təsadüfi deyil. Şirvan bölgəsinin böyük mütəfəkkiri kimi tanınan Seyid Yəhya Bakuvi Azərbaycanın orta əsrlər dini-fəlsəfi düşüncəsində mühüm yer tutur.

Görüşdə səslənən fikirlərdən biri də dini irsin müasir dövrdə sülh və qarşılıqlı anlaşmaya xidmət edən istiqamətlərinin önə çəkilməsidir. Türkiyə Diyanət İşləri İdarəsinin sədri Safi Arpaquş çıxışında Yəhya Bakuvi konfransının və TDT dini liderlərinin toplantısının Bakıda keçirilməsindən məmnunluğunu ifadə edib və Azərbaycan xalqına birlik, həmrəylik və qardaşlıq arzularını çatdırıb.

Görüş zamanı Ağdam məscidi ilə bağlı da mühüm fikir mübadiləsi aparılıb. Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə konfransın Ağdam məscidində davam etdirilməsi ilə bağlı təklif səsləndirib. Prezident İlham Əliyev Ağdam məscidinin tarixi əhəmiyyətinə toxunaraq həmin məkanın Qarabağ münaqişəsi dövründə müxtəlif dini mərasimlərin keçirildiyi yer olduğunu xatırladıb.

Ağdam məscidinin bu tədbirin məkanlarından birinə çevrilməsi dini irslə yanaşı, Azərbaycanın yaxın tarixinin yaddaşının qorunması baxımından da simvolik məna daşıyır. Xüsusilə dini liderlərin işğaldan azad edilmiş ərazilərə səfəri dini-mədəni irsin bərpası və həmin məkanların beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim olunması baxımından diqqət çəkir.

Prezident İlham Əliyev çıxışında Şeyxülislam Allahşükür Paşazadənin fəaliyyətinə də toxunaraq onu müharibə və sülh kontekstində xarakterizə edib. Dövlət başçısının "Siz müharibədə Sərkərdə olduğunuz kimi, sülhdə də Sərkərdəsiniz" ifadəsi görüşün əsas mesajlarından birini - dini liderlərin sülhün təşviqində fəal iştirakının vacibliyini ifadə edib.
Bütün bunlar göstərir ki, Bakıda keçirilən görüş yalnız dini liderlərin protokol xarakterli toplantısı deyil. Tədbir Türk dünyası, Qafqaz və İslam dünyası arasında əlaqələrin müxtəlif istiqamətlərdə inkişaf etdirilməsi baxımından daha geniş məna daşıyır.

Azərbaycanın son illərdə dini və mədəni dialoq platformalarına ev sahibliyi etməsi də bu kontekstdə xüsusi diqqət çəkir. 2024-cü ildə Prezident İlham Əliyev TDT-yə üzv və müşahidəçi dövlətlərin müsəlman dini rəhbərlərindən ibarət nümayəndə heyətini qəbul etmiş və həmin görüşdə mədəniyyətlərarası dialoqun əhəmiyyəti vurğulanmışdı.
2026-cı ilin sentyabrında keçirilən görüş isə bu istiqamətin daha geniş coğrafiyanı əhatə etdiyini göstərir. TDT dini liderlərinin toplantısı ilə Yəhya Bakuvi irsinə həsr olunan beynəlxalq konfransın eyni vaxtda Bakıda keçirilməsi Türk dünyasının müasir inteqrasiya prosesləri ilə Azərbaycanın tarixi-mədəni irsinin bir platformada təqdim edilməsinə imkan yaradıb.

Prezident İlham Əliyevin çıxışının əsas xəttini üç məqamda ümumiləşdirmək mümkündür: Türk dünyası ilə sıx əlaqələrin möhkəmləndirilməsi, Qafqaz xalqları arasında dini və humanitar əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi, dini liderlərin sülh, sabitlik və qarşılıqlı anlaşmaya töhfəsinin artırılması.

Bakıda keçirilən bu görüş bir daha göstərir ki, dini diplomatiya müasir dünyada yalnız dini məsələlərlə məhdudlaşmır. Dini liderlər arasında dialoq xalqlar arasında etimadın gücləndirilməsi, humanitar əlaqələrin inkişafı və sülh mədəniyyətinin təşviqi üçün əlavə platforma yarada bilər.

Azərbaycanın bu prosesdəki mövqeyi isə onun həm Türk dünyası, həm Qafqaz, həm də İslam dünyası ilə əlaqələrinin kəsişdiyi bir ölkə kimi çıxış etməsi ilə bağlıdır. Prezident İlham Əliyevin görüşdə səsləndirdiyi fikirlər də məhz bu çoxtərəfli əlaqələrin daha da inkişaf etdirilməsinin vacibliyini ön plana çıxarıb.

Beləliklə, sentyabrın 15-də Bakıda keçirilən görüş yalnız dini liderlərin bir araya gəlməsi deyil, həm də ortaq tarixi yaddaşın, dini-mədəni irsin və sülh ideyalarının müzakirə olunduğu beynəlxalq platforma kimi yadda qaldı. Yəhya Bakuvi irsinin müasir dövrün çağırışları ilə əlaqələndirilməsi, Türk dünyası və Qafqaz dini liderlərinin bir araya gəlməsi Azərbaycanın bu istiqamətdə dialoq məkanı kimi rolunu bir daha gündəmə gətirdi.

Cavanşir Paşazadə
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin