İlham Əliyevin prezidentliyinin 23 ili: Zəfərlə möhkəmlənən dövlətçilik, dəyişən geosiyasi reallıqlar və Azərbaycanın yeni hədəfləri

2026-cı il oktyabrın 15-də İlham Əliyevin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilməsindən 23 il ötür. 2003-cü ildə başlayan bu siyasi mərhələ Azərbaycanın müasir tarixində mühüm dəyişikliklərlə, strateji qərarlarla və ölkənin regional mövqeyinə təsir göstərən hadisələrlə yadda qalıb. Bu illər ərzində Azərbaycan iqtisadi inkişaf, enerji təhlükəsizliyi, ordu quruculuğu, xarici siyasət və ərazi bütövlüyünün təmin olunması istiqamətlərində mühüm mərhələlərdən keçib. Prezident İlham Əliyevin fəaliyyət dövrünün təhlili göstərir ki, ölkənin qarşısında dayanan vəzifələr zaman keçdikcə dəyişib, lakin milli təhlükəsizliyin qorunması, dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi və Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin gücləndirilməsi əsas strateji istiqamətlər olaraq qalıb.

2003-cü ildə İlham Əliyevin prezident seçilməsi Azərbaycanın dövlətçilik tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Həmin dövrdə əsas məsələlərdən biri müstəqil dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi, iqtisadi potensialın genişləndirilməsi və ölkənin beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin gücləndirilməsi idi. Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi siyasi kursun davam etdirilməsi dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi təqdim olundu. Sonrakı illərdə bu kurs iqtisadi layihələr, enerji strategiyası, infrastruktur quruculuğu və təhlükəsizlik siyasəti vasitəsilə həyata keçirildi. Bununla yanaşı, müasir dövlətin inkişafı yalnız siyasi davamlılıqla deyil, dəyişən ictimai ehtiyaclara uyğunlaşmaq və dövlət idarəçiliyinin səmərəliliyini artırmaqla da ölçülür.

Azərbaycanın iqtisadi inkişafında enerji amili xüsusi rol oynayıb. Neft və qaz ehtiyatlarının beynəlxalq bazarlara çıxarılması, enerji ixracı marşrutlarının genişləndirilməsi və xarici tərəfdaşlarla əməkdaşlıq ölkənin iqtisadi imkanlarını artırıb. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri və Cənub Qaz Dəhlizi kimi layihələr Azərbaycanın beynəlxalq enerji sistemində iştirakını genişləndirib. Enerji gəlirləri infrastrukturun yenilənməsi və dövlətin maliyyə imkanlarının artırılması üçün əhəmiyyətli mənbəyə çevrilib. Lakin müasir iqtisadi reallıqlar göstərir ki, enerji ehtiyatları uzunmüddətli inkişafın yeganə dayağı ola bilməz. İqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, qeyri-neft sektorunun gücləndirilməsi, rəqabət mühitinin yaxşılaşdırılması və yeni texnologiyaların tətbiqi Azərbaycanın gələcək inkişafı üçün həlledici məsələlərdir.

Bu baxımdan Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifə mövcud iqtisadi potensialı daha yüksək məhsuldarlığa və davamlı sosial rifaha çevirməkdir. Sənaye, kənd təsərrüfatı, turizm, rəqəmsal iqtisadiyyat və logistika sahələrində yeni imkanların yaradılması iqtisadi dayanıqlılığı artıra bilər. Əhalinin gəlirləri, iş yerlərinin keyfiyyəti, kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı, regionlar arasında iqtisadi fərqlərin azaldılması da iqtisadi siyasətin nəticələrini qiymətləndirmək üçün mühüm meyarlardır. Dövlətin iqtisadi gücü yalnız iri layihələrin miqyası ilə deyil, onların vətəndaşların həyatına təsiri ilə də müəyyən olunur.

İlham Əliyevin prezidentliyinin ən mühüm tarixi mərhələsi isə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası ilə bağlı hadisələrdir. 2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük Vətən müharibəsi Cənubi Qafqazın geosiyasi mənzərəsini dəyişdirdi. Azərbaycan işğal altında olan ərazilərinin əhəmiyyətli hissəsini azad etdi. 2023-cü ilin sentyabrında keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirlərindən sonra ölkənin bütün ərazisində suverenliyin bərpa olunduğu elan edildi. Bu hadisələr Azərbaycan dövlətçiliyinin müasir tarixində yeni mərhələ açdı və uzun illər davam edən münaqişənin əvvəlki hərbi-siyasi reallığını dəyişdirdi.

Qarabağ Zəfəri Azərbaycanın hərbi potensialı, ordu quruculuğu və təhlükəsizlik strategiyası baxımından mühüm nəticə kimi tarixə düşüb. Bununla belə, əldə edilmiş hərbi-siyasi nəticələrin uzunmüddətli uğura çevrilməsi üçün münaqişədən sonrakı mərhələnin düzgün idarə olunması vacibdir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası, mina təhlükəsinin aradan qaldırılması, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı və iqtisadi həyatın canlandırılması dövlətin qarşısında duran əsas vəzifələrdəndir. Böyük Qayıdış prosesinin uğuru yalnız yeni evlərin və yolların tikilməsi ilə deyil, həmin ərazilərdə dayanıqlı məşğulluğun, təhsil və səhiyyə xidmətlərinin, sosial təminatın yaradılması ilə müəyyən olunacaq.

Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən bərpa işləri Azərbaycanın gələcək iqtisadi inkişafı üçün də yeni imkanlar yaradır. Bu ərazilərin kənd təsərrüfatı, turizm, alternativ enerji və digər sahələr üzrə potensialından səmərəli istifadə regional iqtisadi fəallığı artıra bilər. Lakin bu imkanların reallaşması üçün infrastruktur layihələrinin real iqtisadi fəaliyyətlə tamamlanması, yerli sahibkarlığın inkişafı və əhalinin məşğulluğunun təmin edilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Qarabağın dirçəlişi dövlətin resurslarının, idarəetmə imkanlarının və uzunmüddətli inkişaf planlarının sınağı olmaqla yanaşı, ölkənin iqtisadi coğrafiyasını genişləndirmək potensialına malikdir.

Ərazi bütövlüyünün bərpasından sonra Azərbaycanın qarşısında duran mühüm məsələlərdən biri regionda dayanıqlı sülhün təmin edilməsidir. Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması, sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası, nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması və qarşılıqlı öhdəliklərin yerinə yetirilməsi regionun gələcəyinə təsir göstərən əsas amillərdir. Sülhün möhkəmlənməsi yalnız təhlükəsizlik baxımından deyil, iqtisadi əməkdaşlıq, ticarət və nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Azərbaycanın milli maraqlarının qorunması ilə diplomatik mexanizmlərdən istifadə regionda davamlı sabitliyin formalaşmasına xidmət edə bilər.

Xarici siyasət İlham Əliyevin prezidentlik dövrünün digər mühüm istiqamətidir. Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik, Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əməkdaşlıq, Avropa ilə enerji əlaqələri və digər beynəlxalq tərəfdaşlarla münasibətlərin inkişafı Azərbaycanın xarici siyasət gündəliyində mühüm yer tutur. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi ölkəyə Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərində iştirak etmək, enerji və logistika sahələrində regional rolunu genişləndirmək imkanı verir. Bununla belə, müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində geosiyasi rəqabətin artması çevik diplomatiya və milli maraqların ardıcıl müdafiəsini zəruri edir.
Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyinin möhkəmlənməsi üçün diplomatik fəallıqla yanaşı, iqtisadi rəqabət qabiliyyəti, hüquqi mühitin sabitliyi və institusional etibarlılıq da vacibdir. Xarici investisiyaların cəlb olunması, yeni bazarlara çıxış, müasir texnologiyaların ölkəyə gətirilməsi və beynəlxalq əməkdaşlıq layihələrinin genişləndirilməsi gələcək inkişaf üçün əhəmiyyətli imkanlardır. Bu imkanlardan səmərəli istifadə etmək üçün ölkənin yalnız tranzit məkan kimi deyil, istehsal, xidmət və innovasiya mərkəzi kimi də mövqeyinin gücləndirilməsi vacibdir.

23 illik dövrün təhlilində dövlət idarəçiliyi, qanunun aliliyi və vətəndaş hüquqlarının qorunması məsələləri də diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Dövlətin iqtisadi və hərbi potensialının artması ilə yanaşı, məhkəmə sisteminə etimadın möhkəmləndirilməsi, dövlət xidmətlərinin keyfiyyətinin yüksəldilməsi, korrupsiyaya qarşı mübarizə və ictimai nəzarət mexanizmlərinin səmərəliliyi də uzunmüddətli inkişafın əsas şərtləridir. Güclü dövlət yalnız resursları və idarəetmə imkanları ilə deyil, həm də vətəndaşların hüquqlarını təmin edən, problemləri vaxtında həll edən və ictimai etimadı qoruyan institutlarla xarakterizə olunur.
Sosial siyasətin nəticələri də ölkənin inkişaf modelinin qiymətləndirilməsində mühüm yer tutur. Təhsilin keyfiyyəti, səhiyyə xidmətlərinin əlçatanlığı, məşğulluq imkanları, gənclərin peşə hazırlığı və əhalinin gəlirlərinin artımı iqtisadi inkişafın cəmiyyətə təsirini müəyyənləşdirir. Müasir dünyada dövlətlərin rəqabət gücü təkcə təbii sərvətlərlə deyil, insan kapitalı, elm, texnologiya və innovasiya imkanları ilə də ölçülür. Buna görə də Azərbaycanın gələcək inkişafında təhsilə, peşə hazırlığına, elmi tədqiqatlara və rəqəmsal bacarıqlara investisiyaların artırılması strateji əhəmiyyət daşıyır.

İlham Əliyevin prezidentliyinin 23 illiyi Azərbaycanın keçdiyi siyasi, iqtisadi və hərbi yolun qiymətləndirilməsi üçün mühüm tarixi məqamdır. Bu dövrdə ölkənin enerji strategiyası, infrastruktur quruculuğu, ərazi bütövlüyünün bərpası və beynəlxalq əlaqələrinin genişləndirilməsi müasir Azərbaycanın formalaşmasına təsir edən əsas istiqamətlər olub. Qarşıdakı mərhələdə isə bu nəticələrin dayanıqlı iqtisadi artıma, sosial rifaha, güclü dövlət institutlarına və regionda uzunmüddətli sülhə çevrilməsi əsas vəzifələrdən biri olaraq qalır.

Tarixi uğurların əhəmiyyəti onların gələcək üçün yaratdığı imkanlarla ölçülür. Azərbaycanın qarşısında dayanan əsas hədəf hərbi-siyasi nəticələri sülh və təhlükəsizliklə möhkəmləndirmək, iqtisadi potensialı şaxələndirmək, insan kapitalını gücləndirmək və dövlət-vətəndaş münasibətlərində etimadı artırmaqdır. Prezident İlham Əliyevin 23 illik hakimiyyət dövrü bu baxımdan həm ölkənin əldə etdiyi nəticələrin, həm də gələcək inkişaf prioritetlərinin təhlilini tələb edən mühüm mərhələdir. Azərbaycanın növbəti illərdəki inkişafı siyasi qərarların ardıcıllığı ilə yanaşı, iqtisadi səmərəlilikdən, hüquqi təminatlardan, institusional keyfiyyətdən və vətəndaşların rifahına yönələn siyasətdən asılı olacaq.

Emil Əkbərov
"Big MEDİA" MMC-NİN direktoru

Telegramda izləyin