Azərbaycanın Asiya strategiyasında yeni istiqamətlər

Azərbaycanın xarici siyasət strategiyası son illərdə öz coğrafi miqyasını və təsir dairəsini əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirərək, ənənəvi regional çərçivələrdən çıxıb qlobal tərəfdaşlıq platformalarına inteqrasiya olunur. Bu konseptual xəttin bariz nümunəsi kimi, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Laos Xalq Demokratik Respublikasının Prezidenti Thonqlun Sisulit ilə keçirdiyi ali səviyyəli görüş və mətbuata bəyanatları Bakının Cənub-Şərqi Asiya (ASEAN regionu) istiqamətindəki geoiqtisadi açılımının dərinləşdiyini nümayiş etdirir. Otuz ildən artıq tarixi olan diplomatik münasibətlərin fonunda baş tutan bu təmaslar çoxtərəfli siyasi dialoqdan praktiki iqtisadi-logistik tərəfdaşlıq fazasına keçidin göstəricisidir.
Eyni zamanda, Avrasiya tranzit qovşağına çevrilən Azərbaycan ərazisində bütün əsas nəqliyyat-logistika layihələrinin icrası artıq uğurla başa çatıb. Dövlət başçısının vurğuladığı kimi, mövcud mərhələnin əsas strateji vəzifəsi infrastrukturu intensiv yükləmək, yeni coğrafiyalardan yük axınlarını səfərbər etmək və tranzit həcmlərini artırmaqdan ibarətdir. Laosun Cənub-Şərqi Asiyada quru yolları ilə qonşu dövlətləri birləşdirən mövqeyi və Azərbaycanın Şərq-Qərb ilə Şimal-Cənub dəhlizlərindəki mərkəzi rolu hər iki ölkə üçün intermodal yükdaşımalarda yeni perspektivlər açır. Hər iki tərəfdə reallaşan logistik layihələr tamamlandıqdan sonra Avrasiya miqyasında yükdaşımaların dinamikasına böyük təkan veriləcəyi gözlənilir.
Bununla yanaşı, Azərbaycanın xarici ölkələrə kapital qoyuluşu strategiyası keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyur və investisiya coğrafiyası ildən-ilə genişlənir. Milyardlarla dollar həcmində ölçülən sərmayələr Bakının maliyyə imkanlarını göstərməklə bərabər, qarşı tərəf üçün də ciddi iqtisadi fayda təmin edir. Laos Prezidenti Thonqlun Sisulitin Azərbaycan investisiyalarına, ticarət dövriyyəsinin artırılmasına, eləcə də turizm və mədəniyyət sahəsindəki mübadiləyə dair optimist gözləntiləri Bakının Asiya-Sakit okean regionunda etibarlı investor və tərəfdaş kimi qəbul edildiyini təsdiqləyir.
Münasibətlərin siyasi təməli penetratesiya olunmuş etimada və beynəlxalq təşkilatlar - xüsusilə BMT və Qoşulmama Hərəkatı çərçivəsində sarsılmaz həmrəyliyə söykənir. Otuz ildən artıq bir müddətdə sınaqdan çıxmış qarşılıqlı dəstək prinsipi bu gün də öz aktuallığını qoruyur. Səfər çərçivəsində aparılan təkbətək və geniş tərkibli danışıqlar göstərir ki, Azərbaycanın xarici siyasətində şaxələndirmə və iqtisadi diplomatiya kursu davamlı xarakter daşıyır, qurulan bu yeni əməkdaşlıq körpüləri həm yükdaşımaların həcmində, həm də qarşılıqlı kapital axınında öz real bəhrəsini verəcəkdir.
Təhsil və insan kapitalının inkişafı da münasibətlərin uzunmüddətli əsaslarını möhkəmləndirə bilər. Bakıda təhsil almış laoslu mütəxəssislərin təcrübəsi əsasında universitetlərarası əlaqələrin genişləndirilməsi, təqaüd proqramlarının yaradılması, energetika, aqrar sahə, informasiya texnologiyaları və dövlət idarəçiliyi üzrə ixtisasartırma proqramlarının təşkili mümkündür. Bu istiqamət yalnız humanitar əlaqələrin gücləndirilməsinə deyil, gələcək iqtisadi layihələr üçün peşəkar kadrların hazırlanmasına da xidmət edə bilər.
Nəqliyyat və logistika əməkdaşlığı xüsusi geosiyasi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat bağlantılarında iştirakı Laosun Cənub-Şərqi Asiya bazarları ilə Azərbaycanın Avrasiya logistika şəbəkəsindəki mövqeyi arasında potensial əlaqələr yaratmaq imkanı verir. Laosun dənizə birbaşa çıxışının olmaması regional tranzit marşrutlarının əhəmiyyətini artırır. Bununla belə, iki ölkə arasında iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi üçün Orta Dəhlizin mövcud imkanlarını Laosdan Azərbaycana hazır və birbaşa marşrut kimi deyil, alternativ logistika zəncirlərinin qurulması üçün potensial platforma kimi qiymətləndirmək lazımdır. Daşınma müddəti, tariflər, sərhəd-keçid prosedurları və regional tranzit imkanları bu istiqamətin kommersiya səmərəsini müəyyən edəcək.
Turizm sahəsində qarşılıqlı marşrutların hazırlanması, turizm şirkətləri arasında əməkdaşlıq, mədəniyyət tədbirləri və peşəkar kadr hazırlığı ilkin addımlar ola bilər. Azərbaycanın tarixi-mədəni irsi, şəhər turizmi və beynəlxalq tədbirlərin təşkili təcrübəsi ilə Laosun təbiət və ekoturizm imkanları arasında qarşılıqlı maraq yarana bilər. Turist axınının artması isə nəqliyyat əlaqələrinin rahatlığından, səfərlərin qiymətindən və turizm xidmətlərinin rəqabət qabiliyyətindən asılı olacaq.
Beləliklə, Azərbaycan-Laos arasında ticarət dövriyyəsinin artırılması, qarşılıqlı bazarlara çıxışın asanlaşdırılması və investisiyaların iqtisadi səmərəsinin təmin edilməsi ikitərəfli münasibətlərin siyasi dialoq səviyyəsindən davamlı iqtisadi tərəfdaşlıq mərhələsinə keçməsinin əsas şərtləri olacaqdır.

Vahid İsmayılov
Tarix üzrə fəlsəfə doktoru

Telegramda izləyin