Zəfər Günü və Şuşa: Tarixin dəyişdiyi, Azərbaycanın yeni reallıqlar yaratdığı mərhələ

Azərbaycanın 8 Noyabr - Zəfər Günü müasir dövlətçilik tariximizin ən mühüm dönüş nöqtələrindən biridir. Bu tarix yalnız 44 günlük Vətən müharibəsində əldə edilmiş hərbi qələbənin təcəssümü deyil, həm də Azərbaycan dövlətinin uzun illər qarşısında dayanan tarixi vəzifəni reallaşdırmasının, milli iradənin və siyasi qətiyyətin nümayişidir. Zəfərin mahiyyətini daha dərindən anlamaq üçün onu hərbi nəticələrlə məhdudlaşdırmadan dövlətçilik, geosiyasi, iqtisadi, sosial və mənəvi aspektlərdən təhlil etmək vacibdir.

Azərbaycanın müstəqillik tarixində Qarabağ problemi ölkənin təhlükəsizliyinə, iqtisadi inkişafına, demoqrafik vəziyyətinə və beynəlxalq münasibətlər sistemindəki mövqeyinə təsir göstərən əsas amillərdən biri olub. Ermənistanın hərbi təcavüzü nəticəsində torpaqlarımızın işğal edilməsi yüz minlərlə insanın doğma yurdlarından didərgin düşməsinə, şəhər və kəndlərimizin dağıdılmasına, milli-mədəni irsimizin ciddi zərər görməsinə səbəb olmuşdu. Uzun illər davam edən danışıqlar prosesinin nəticəsiz qalması Azərbaycanın qarşısında daha güclü siyasi, diplomatik və hərbi potensial formalaşdırmaq zərurəti yaratmışdı.

Bu baxımdan 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi uzunmüddətli dövlət strategiyasının həlledici mərhələsi kimi qiymətləndirilməlidir. 44 gün ərzində Azərbaycan Ordusunun nümayiş etdirdiyi döyüş qabiliyyəti, müasir hərbi texnologiyalardan istifadə imkanları və əməliyyatların peşəkar şəkildə həyata keçirilməsi ölkənin müdafiə potensialının səviyyəsini ortaya qoydu. Bu qələbənin arxasında illərlə aparılmış ordu quruculuğu, iqtisadi güclənmə, hərbi sənayenin inkişafı və təhlükəsizlik siyasəti dayanırdı.
Vətən müharibəsi eyni zamanda Azərbaycan cəmiyyətinin milli həmrəyliyinin real sınağı oldu. Xalqın ordu ilə birliyi, siyasi və ictimai qüvvələrin ümummilli məqsəd ətrafında birləşməsi, hərbçilərə göstərilən mənəvi dəstək qələbənin mühüm dayaqlarından birinə çevrildi. Bu hadisə göstərdi ki, dövlətçilik düşüncəsi və milli maraqlar ətrafında formalaşan birlik ölkənin ən böyük strateji resurslarından biridir.

Zəfərin siyasi təhlilində Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən diplomatik və informasiya siyasəti də xüsusi yer tutur. Müharibə dövründə Azərbaycanın mövqeyinin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması, ölkənin haqlı mövqeyinin əsaslandırılması və informasiya müstəvisində aparılan fəaliyyət hərbi əməliyyatlarla paralel şəkildə davam etdirildi. Beləliklə, Azərbaycan yalnız döyüş meydanında deyil, beynəlxalq siyasi və informasiya müstəvisində də öz mövqeyini müdafiə etdi.

Şuşanın azad olunması isə bütün bu proseslərin ən mühüm strateji və mənəvi zirvəsi oldu. 8 noyabr 2020-ci ildə Azərbaycan xalqına çatdırılan Şuşanın azad edilməsi xəbəri onilliklər boyu davam edən Qarabağ həsrətinin sona çatmasının rəmzinə çevrildi. Şuşanın hərbi-strateji mövqeyi onun azad edilməsini müharibənin taleyinə təsir edən əsas hadisələrdən birinə çevirmişdi. Lakin bu şəhərin əhəmiyyəti hərbi amillərdən daha genişdir.

Şuşa Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşı, milli mədəniyyəti və mənəvi kimliyidir. Pənahəli xan tərəfindən əsası qoyulan şəhər əsrlər boyu Qarabağın siyasi və mədəni mərkəzi kimi formalaşıb. Azərbaycan musiqisinin, poeziyasının və incəsənətinin inkişafında mühüm rol oynayan Şuşa Üzeyir Hacıbəyli, Bülbül, Xurşidbanu Natəvan kimi görkəmli şəxsiyyətlərin vətənidir. Bu baxımdan şəhərin azad edilməsi yalnız ərazi bütövlüyünün bərpası deyil, həm də milli-mədəni irsimizin öz tarixi məkanına qayıdışı idi.

Şuşanın azad olunması Azərbaycan cəmiyyətində mənəvi özünəinamı gücləndirdi. Bu hadisə xalqın tarixi yaddaşında xüsusi yer tutmaqla yanaşı, Azərbaycanın milli kimliyinin qorunması baxımından da mühüm əhəmiyyət qazandı. Şuşa artıq təkcə Qarabağın deyil, bütövlükdə Azərbaycanın Zəfər rəmzinə çevrilib.
Zəfərin nəticələri müharibədən sonrakı dövrdə daha geniş siyasi məzmun aldı. 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət suverenliyi bərpa edildi. Bu hadisə ölkənin müasir dövlətçilik tarixində yeni mərhələ yaratdı. Artıq Azərbaycanın qarşısında əsas vəzifə suverenliyin möhkəmləndirilməsi, işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası və həmin torpaqlarda dayanıqlı iqtisadi-sosial həyatın qurulmasıdır.

Məhz bu nöqtədə Zəfərin iqtisadi və sosial nəticələrinin təhlili xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən quruculuq layihələri sadəcə dağıdılmış infrastrukturun yenilənməsi deyil. Bu, ölkənin gələcək iqtisadi inkişafında yeni məkanın formalaşdırılması, regionların iqtisadi potensialının genişləndirilməsi və Azərbaycanın ümumi inkişaf strategiyasına yeni imkanların daxil edilməsidir.
Bölgədə yolların, hava limanlarının, enerji və su təchizatı sistemlərinin, yaşayış komplekslərinin, məktəblərin və səhiyyə müəssisələrinin inşası insanların qayıdışı üçün zəruri şərait yaradır. Bununla belə, bərpa prosesinin uzunmüddətli uğuru yalnız infrastruktur layihələrinin icrası ilə ölçülməməlidir. Əsas məsələ iqtisadi fəallığın yaradılması, məşğulluğun artırılması, sahibkarlığın inkişafı və əhalinin sosial rifahının təmin edilməsidir.

Böyük Qayıdış proqramı bu baxımdan Azərbaycanın postmüharibə dövründə həyata keçirdiyi ən mühüm sosial strategiyalardan biridir. Məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıtması tarixi ədalətin bərpasının real ifadəsidir. Lakin qayıdışın davamlı olması üçün insanların həmin ərazilərdə yalnız yaşayış evlərinə deyil, həm də iş imkanlarına, keyfiyyətli təhsil və səhiyyə xidmətlərinə, müasir sosial infrastruktura çıxışı təmin edilməlidir. Doğma torpaqlarda yeni həyatın qurulması Zəfərin sosial məzmununu müəyyən edən əsas amildir.
Şuşanın bərpası isə bu strategiyanın mənəvi və mədəni tərəfini təşkil edir. Şəhərin tarixi simasının qorunması, mədəniyyət abidələrinin bərpası, infrastrukturun yenilənməsi və beynəlxalq tədbirlərin keçirilməsi onun Azərbaycanın mədəniyyət mərkəzi kimi mövqeyini gücləndirir. Şuşanın beynəlxalq səviyyədə tanıdılması ölkənin mədəni diplomatiyasına da mühüm töhfə verir. Bu şəhər vasitəsilə Azərbaycan öz zəngin tarixini, mədəniyyətini və milli irsini dünya ictimaiyyətinə təqdim edir.

Ancaq Şuşanın gələcək inkişafında mühüm prinsip tarixi irsin qorunması olmalıdır. Müasir şəhərsalma layihələri şəhərin memarlıq üslubuna, tarixi məkanlarına və mədəni xüsusiyyətlərinə uyğun həyata keçirilməlidir. Çünki Şuşanın əsl dəyəri onun tarixi yaddaşında, milli kimliyində və Azərbaycan mədəniyyətindəki əvəzsiz mövqeyindədir.

Zəfər Gününün digər mühüm tərəfi milli yaddaşın qorunması və vətənpərvərlik tərbiyəsidir. Şəhidlərimizin qəhrəmanlığı, qazilərimizin fədakarlığı və Azərbaycan əsgərinin döyüş yolu gələcək nəsillər üçün tarixi nümunədir. Bu qələbənin arxasında böyük itkilər və ağır sınaqlar dayanır. Ona görə də şəhid ailələrinə diqqət, qazilərin sosial müdafiəsi və onların cəmiyyətə inteqrasiyası dövlət və cəmiyyət qarşısında daimi məsuliyyət olaraq qalır.

Eyni zamanda, Zəfər tarixinin təbliği yalnız bayram tədbirləri və xatirə mərasimləri ilə məhdudlaşmamalıdır. Bu tarix təhsil müəssisələrində, elmi araşdırmalarda, mədəniyyət layihələrində və ictimai müzakirələrdə geniş şəkildə öyrənilməlidir. Gənc nəsil anlamalıdır ki, müstəqillik, ərazi bütövlüyü və suverenlik dövlətin ən mühüm dəyərləridir və onların qorunması hər bir vətəndaşın məsuliyyətidir.

Zəfərdən sonrakı mərhələnin mühüm istiqamətlərindən biri də regional sülh və təhlükəsizlik məsələsidir. Azərbaycanın yaratdığı yeni reallıqlar regionda iqtisadi əməkdaşlıq, nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələri və qarşılıqlı münasibətlərin inkişafı üçün imkanlar açır. Lakin davamlı sülhün təmin olunması dövlətlərin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə hörmət əsasında mümkündür.
Bütün bu amillər göstərir ki, Zəfər Günü keçmişdə qazanılmış hərbi uğurun xatırlanmasından daha geniş məna daşıyır. Bu tarix Azərbaycanın gələcək inkişafı üçün yeni məsuliyyətlər müəyyənləşdirir. Hərbi qələbənin iqtisadi gücə, sosial rifaha, mədəni dirçəlişə və dayanıqlı dövlətçilik institutlarına çevrilməsi postmüharibə dövrünün əsas strateji hədəfidir.

Nəticə etibarilə, Zəfər Günü Azərbaycanın müasir tarixində milli iradənin və dövlətçilik qətiyyətinin təntənəsi, Şuşanın azad olunması isə bu qələbənin mənəvi zirvəsidir. Qarabağın yenidən qurulması, Böyük Qayıdışın davam etdirilməsi, Şuşanın tarixi-mədəni mərkəz kimi inkişafı və ölkənin suverenliyinin möhkəmləndirilməsi Zəfərin davam edən nəticələridir. Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifə bu tarixi nailiyyətləri qorumaq, onları davamlı inkişafla möhkəmləndirmək və gələcək nəsillərə güclü, müstəqil və suveren dövlət miras qoymaqdır.

Azər Allahverənov
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin