MİQ-dən keçə bilməyənlər repetitorluq edir: Şagirdlərin təhsil keyfiyyətinə kim nəzarət edir? - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Son illər təhsil sahəsində müzakirə doğuran məsələlərdən biri də müəllimlərin işə qəbulu imtahanından keçə bilməyən şəxslərin müxtəlif hazırlıq kurslarında repetitor kimi fəaliyyət göstərməsidir. Belə ki, dövlət ümumi təhsil müəssisələrində müəllim kimi çalışmaq üçün tələb olunan imtahan nəticəsini əldə edə bilməyən şəxslər özəl kurslarda şagirdlərin hazırlığı ilə məşğul olur, onlara müxtəlif fənlər üzrə dərs keçirlər. Bu isə bir sıra suallar yaradır: Müəllim kimi fəaliyyət göstərmək üçün zəruri bilik və bacarıqları imtahanla təsdiqləyə bilməyən şəxslərin şagirdlərə təhsil verməsi nə dərəcədə doğrudur?

MİQ-dən keçə bilməyən şəxsin repetitor kimi fəaliyyət göstərməsi onun tədris keyfiyyətinə təsir edirmi? Ümumiyyətlə, hazırlıq kurslarında dərs deyən şəxslərin bilik və pedaqoji bacarıqlarına hansı meyarlarla qiymət verilməlidir?
Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti Əlmusa Atamaliyev Sonxeber.az-a açıqlamasında bildirdi ki, son illər şagirdlərin ali məktəblərə qəbulunda hazırlıq kurslarının və repetitor xidmətlərinin rolu xeyli artıb. Artıq bir çox valideyn övladının universitetə qəbul olması üçün məktəbdə aldığı təhsillə kifayətlənmir, əlavə hazırlığa ciddi maliyyə vəsaiti ayırır. Bu isə hazırlıq kurslarında çalışan müəllimlərin peşəkarlığı və tədrisin keyfiyyəti məsələsini daha da aktuallaşdırır. Mən hesab edirəm ki, müəllimlərin işə qəbulu üzrə müsabiqədə (MİQ) tələb olunan keçid balını toplaya bilməyən şəxslərin özəl hazırlıq kurslarında işləməsi məsələsinə birmənalı yanaşmaq düzgün olmaz. Çünki MİQ imtahanında aşağı nəticə göstərmək həmin şəxsin avtomatik olaraq zəif müəllim olması demək deyil. İmtahan nəticəsinə təsir edən müxtəlif amillər var. Bəzi müəllimlər fənn biliklərinə kifayət qədər sahib olsalar da, test texnikası, vaxt bölgüsü və ya imtahan həyəcanı səbəbindən arzuladıqları nəticəni əldə edə bilmirlər.

Digər tərəfdən, MİQ yalnız fənn biliklərini deyil, eyni zamanda tədris metodikası və təlim strategiyalarını da yoxlayır. Bu baxımdan imtahan nəticəsi müəllimin peşəkar hazırlığının qiymətləndirilməsində nəzərə alınmalı vacib göstəricilərdən biridir. Əgər bir şəxs dəfələrlə MİQ imtahanında iştirak edir və minimal tələbi belə ödəyə bilmirsə, onun şagirdlərə hansı səviyyədə təhsil verdiyi ciddi şəkildə araşdırılmalıdır. Burada diqqət yetirilməli əsas məqamlardan biri də özəl hazırlıq kurslarının müəllimləri işə götürərkən hansı meyarlara üstünlük verməsidir. Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində müəllimlərin işə qəbulu Elm və Təhsil Nazirliyinin müəyyən etdiyi müsabiqə qaydaları əsasında həyata keçirilir. Lakin özəl hazırlıq kurslarında müəllimlərin işə qəbulu dövlət məktəblərindəki MİQ müsabiqəsi ilə eyni mexanizmə əsaslanmır. Belə kurslar, bir qayda olaraq, namizədlərin ixtisas biliklərini, tədris təcrübəsini, dərs izahı bacarığını və şagirdlərlə işləmək qabiliyyətini öz daxili seçim meyarları əsasında qiymətləndirirlər.

Mənim fikrimcə, problem də məhz bu mərhələdə ortaya çıxır. Bəzi hazırlıq mərkəzləri müəllim seçərkən onun real pedaqoji bacarıqlarından daha çox reklam imkanlarına, sosial şəbəkələrdə tanınmasına və ya əvvəlki illərdə hazırladığı şagirdlərin nəticələrinə üstünlük verə bilirlər. Halbuki yaxşı reklam olunan müəllim hər zaman yaxşı pedaqoq demək deyil. Eyni zamanda yüksək nəticə göstərmiş müəllimin də mütləq şəkildə keyfiyyətli tədris aparacağına zəmanət yoxdur. Hazırlıq kurslarının müəllim seçimi zamanı daha ciddi və şəffaf mexanizm tətbiq etməsi vacibdir. Müəllimin diplomu, ixtisas uyğunluğu, fənn bilikləri, pedaqoji təcrübəsi yoxlanılmalı, onun sınaq dərsi dinlənilməli və şagirdlərlə ünsiyyət bacarığı qiymətləndirilməlidir. Müəllim yalnız mövzunu bilməklə kifayətlənməməli, onu şagirdə düzgün və anlaşıqlı şəkildə çatdırmağı da bacarmalıdır.

Digər mühüm məsələ isə valideynlərin bu kurslara ödədikləri vəsaitin qarşılığında hansı keyfiyyətdə xidmət əldə etməsidir. Bu gün bir çox ailələr övladlarının yaxşı universitetə qəbul olması üçün ailə büdcəsinin əhəmiyyətli hissəsini hazırlıq xidmətlərinə sərf edirlər. Valideyn kursa müraciət edərkən təbii olaraq övladının bilik səviyyəsinin yüksələcəyini, düzgün istiqamətləndiriləcəyini və imtahana sistemli şəkildə hazırlanacağını gözləyir. Lakin yüksək ödəniş hər zaman yüksək tədris keyfiyyəti demək deyil. Bəzən kursların reklamlarında yüksək nəticələr ön plana çıxarılır, amma həmin nəticənin əldə olunmasında müəllimin real payı, şagirdin əvvəlki bilik səviyyəsi və fərdi hazırlığı nəzərə alınmır. Ona görə də kurslar öz nəticələrini təqdim edərkən daha şəffaf olmalı, yalnız yüksək bal toplayan şagirdlərin deyil, ümumi nəticələrin də obyektiv qiymətləndirilməsinə imkan yaratmalıdırlar.

Hazırlıq kurslarının effektivliyini yalnız universitetə qəbul olan şagirdlərin sayı ilə ölçmək də düzgün deyil. Burada şagirdin ilkin bilik səviyyəsi ilə kursu bitirdikdən sonrakı nəticəsi müqayisə edilməli, onun hansı bilik və bacarıqları qazandığı müəyyənləşdirilməlidir. Eyni zamanda müəllimin dərsə hazırlığı, fərdi yanaşması, mütəmadi qiymətləndirmə aparması və şagirdin zəif tərəflərini müəyyənləşdirərək aradan qaldırması əsas meyarlardan olmalıdır. Düşünürəm ki, bu sahədə nəzarət və keyfiyyət təminatı mexanizmlərinin gücləndirilməsinə ehtiyac var. Hazırlıq kurslarının qanuni fəaliyyət göstərməsi, müvafiq hüquqi tələblərə əməl etməsi, müəllimlərin ixtisas uyğunluğunun və tədris keyfiyyətinin yoxlanılması diqqətdə saxlanılmalıdır. Valideynlər də yalnız kursun adına, reklamına və yüksək qəbul ballarına deyil, müəllimin təhsilinə, təcrübəsinə, dərs metodikasına və əvvəlki şagirdlərinin real inkişafına diqqət yetirməlidirlər.

Nəticə etibarilə, MİQ-dən keçməyən hər bir müəllimi zəif pedaqoq hesab etmək nə qədər yanlış yanaşmadırsa, yalnız özəl kursda çalışdığına görə hər müəllimin peşəkar olduğunu düşünmək də bir o qədər yanlışdır. Təhsildə əsas meyar müəllimin harada işləməsi deyil, şagirdə nə öyrətməsi və onun gələcəyinə hansı töhfəni verməsidir. Valideynlərin min bir zəhmətlə qazandığı vəsait qarşılığında aldığı xidmətin keyfiyyətinə təminat verilməlidir. Çünki söhbət sadəcə bir hazırlıq kursundan və ya imtahan nəticəsindən getmir, söhbət gənclərin gələcəyindən gedir. Təhsildə reklam nəticəni əvəz etməməli, müəllimin adı deyil, onun şagirdə qazandırdığı bilik danışmalıdır.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin