Banklar əmanətə 9,95%, kreditə isə 17,36% faiz tətbiq edir - Fərqin səbəbi nədir? - İQTİSADÇIDAN AÇIQLAMA

Azərbaycanda bankların kredit və əmanət faizləri arasındakı fərq genişlənib. Fiziki şəxslərin manatla müddətli əmanətlərinə orta hesabla 9,95 faiz gəlir təklif edildiyi halda, onlara verilən kreditlər üzrə orta faiz dərəcəsi 17,36 faiz təşkil edir. Beləliklə, iki göstərici arasındakı fərq 7,41 faiz bəndinə çatıb. Mövcud mənzərə əhalinin banklardan əldə etdiyi gəlirlə borclanarkən üzləşdiyi maliyyə yükü arasındakı fərqi gündəmə gətirir. Bankların kreditləri əmanətlərdən xeyli yüksək faizlə təqdim etməsi hansı iqtisadi amillərlə bağlıdır?

Kredit riskləri, əməliyyat xərcləri və bankların mənfəət marjası bu fərqin formalaşmasında hansı rolu oynayır? Faiz fərqinin genişlənməsi vətəndaşların kreditə çıxışına və ailə büdcəsinə necə təsir edir?
Mövzu ilə bağlı Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli Sonxeber.az-a açıqlamasında bildirdi ki, bankların kredit və əmanət faizləri arasındakı fərq bir neçə amillə bağlıdır. İlk növbədə, bank əmanətləri cəlb edərkən həmin vəsaitlərə faiz ödəyir, kredit verərkən isə həm bu xərcləri, həm əməliyyat xərclərini, həm də mümkün riskləri nəzərə alır. Kredit götürən şəxsin borcunu qaytarmaması ehtimalı, bankın ehtiyat yaratmaq zərurəti, kapitalın dəyəri, inzibati xərclər və mənfəət gözləntiləri kredit faizlərinə təsir göstərir. Lakin burada əsas məqam ondan ibarətdir ki, kredit və əmanət faizləri arasındakı 7,41 faiz bəndlik fərqi yalnız bankların xərcləri ilə izah etmək olmaz. Bank sektorunda rəqabətin səviyyəsi, kredit bazarında tələb və təklif nisbəti, əhalinin və biznesin maliyyə resurslarına çıxış imkanları da mühüm rol oynayır. Əgər banklar kredit bazarında kifayət qədər rəqabətlə üzləşmirlərsə, kredit faizlərinin aşağı düşməsi ləngiyə bilər. Digər tərəfdən, banklar əmanət cəlb etmək üçün daha yüksək faiz təklif etməyə məcbur olduqda onların resurslarının dəyəri də artır.

Bu fərq müştərilərə iki istiqamətdə təsir edir. Əmanətçilər bankda saxladıqları vəsaitlə gəlir əldə etsələr də, kredit götürənlər daha yüksək faiz ödəyirlər. Nəticədə istehlak kreditləri bahalaşır, sahibkarların investisiya və dövriyyə kapitalı xərcləri artır, bu da istehsalın genişlənməsinə və məşğulluğa mənfi təsir göstərə bilər. Müəyyən hallarda yüksək maliyyələşmə xərcləri məhsul və xidmətlərin qiymətlərinə də ötürülür.

Digər tərəfdən, qeyd olunan 9,95 və 17,36 faizlik göstəricilər bankların bütün əmanət və kredit məhsulları üzrə faizlərini deyil, orta göstəriciləri ifadə edir. Kreditlərin müddəti, növü, təminatı və risk səviyyəsi fərqli olduğundan bu rəqəmləri birbaşa müqayisə edərkən ehtiyatlı olmaq lazımdır. Üstəlik, 7,41 faiz bəndlik fərq bankın xalis mənfəəti demək deyil; bankın digər xərcləri də mövcuddur.

Bununla belə, faiz fərqinin uzun müddət yüksək qalması maliyyə resurslarının iqtisadiyyata ötürülməsini çətinləşdirə bilər. Problemin həlli üçün banklar arasında rəqabətin gücləndirilməsi, kredit risklərinin azaldılması, sahibkarların maliyyə imkanlarının genişləndirilməsi və kredit faizlərinin formalaşmasında şəffaflığın artırılması vacibdir. Əsas məqsəd əmanətçilərin maraqlarını qorumaqla yanaşı, əhali və biznes üçün kreditləri daha əlçatan etmək olmalıdır.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin