İran və Oman Hörmüz boğazı ilə bağlı razılığa gəldi: Sonra nə olacaq?

İran və Oman Hörmüz boğazı ilə bağlı razılığa gəldi: Sonra nə olacaq?İran və Oman arasında Hörmüz boğazı ilə bağlı aparılan danışıqlarda əsas məsələlər üzrə razılaşmanın əldə olunması regionda gərginliyin azaldılması baxımından mühüm diplomatik siqnal sayıla bilər. Hələ yekun saziş imzalanmasa və detallarla bağlı müzakirələr davam etsə də, tərəflərin müvəqqəti gəmiçilik dəhlizi, su yollarının bölüşdürülməsi və gəlirlərin paylaşılması kimi həssas məsələlərdə ortaq mövqeyə yaxınlaşması diqqətçəkən hadisədir.

Məsələnin əhəmiyyəti ilk növbədə Hörmüz boğazının yalnız İran və Oman üçün deyil, bütün dünya enerji və ticarət sistemi üçün strateji əhəmiyyət daşıması ilə bağlıdır. Dünyanın ən mühüm neft və qaz marşrutlarından biri olan bu su yolunda yaranan hər bir təhlükəsizlik problemi qlobal bazarlara, enerji qiymətlərinə və beynəlxalq ticarətə birbaşa təsir göstərir. Buna görə də burada hərəkətin təhlükəsiz və proqnozlaşdırılan şəkildə bərpasına yönələn istənilən diplomatik təşəbbüs regional çərçivəni aşan əhəmiyyət daşıyır.

Mövzu ilə bağlı Sonxeber.az-a danışan siyasi şərhçi Əziz Əlibəyli bildirib ki, diplomatik prosesin sürətlənməsinin əsas səbəblərindən biri son qarşıdurmalar fonunda Hörmüz boğazında ticarətin ciddi şəkildə azalmasıdır.

Onun fikrincə, hazırda 60 günlük texniki razılaşmanın konturları müzakirə olunur və əsas yanaşmaya əsasən, boğaza daxil olan gəmilərin İran sahillərinə yaxın, çıxan gəmilərin isə Oman sahillərinə yaxın marşrutla hərəkət etməsi nəzərdə tutulur:

"Bu modeldə tranzit haqqının tətbiq olunmaması və müəyyən ərazilərdə mina təmizləmə işlərinin aparılması da gündəmdədir.Lakin burada söhbət yalnız gəmiçilik marşrutlarının müəyyənləşdirilməsindən getmir. Əsl mürəkkəb məsələ təhlükəsizlik və suverenlik məsələsidir. İran tərəfi boğazın təhlükəsizliyinin təmin olunmasında öz rolunun və nəzarət imkanlarının qorunmasını, eyni zamanda ABŞ tərəfindən tətbiq edilən təzyiq və blokada siyasətinə dair təminatlar əldə etməyi istəyir. Tehran regional çoxtərəfli mexanizmdən daha çox Omanla ikitərəfli idarəetmə modelinə üstünlük verir. ABŞ və digər regional aktorların prosesə münasibəti isə razılaşmanın taleyində mühüm faktor olaraq qalır.

Omanın vasitəçilik səylərinin xüsusi çəkisi də məhz burada ortaya çıxır. Oman uzun müddətdir Yaxın Şərqdə qarşı tərəflər arasında dialoq üçün etibarlı platformalardan biri kimi çıxış edir. Bu baxımdan Maskatın Tehranla Qərb arasında mesajların çatdırılmasında və qarşılıqlı mövqelərin yaxınlaşdırılmasında oynadığı rol Hörmüz məsələsində də diplomatik imkan yaradır. Körfəz ölkələrinin Oman təşəbbüsünə müsbət yanaşması isə prosesin regional legitimliyini gücləndirə bilər".

Əziz Əlibəyli vurğulayıb ki, razılaşma xəbərlərinin özü belə enerji bazarlarında dərhal əks-səda doğurub. Hörmüzdə gəmiçiliyin bərpası perspektivinin yaranması neft qiymətlərində müəyyən ucuzlaşmaya səbəb olub:

"Bu, bir daha göstərir ki, boğaz ətrafında sabitliyin təmin edilməsi yalnız sahilyanı dövlətlərin deyil, dünya iqtisadiyyatının marağındadır. Bununla belə, indidən əldə olunan nəticəni yekun siyasi saziş kimi təqdim etmək doğru olmaz. Razılaşmanın hüquqi baxımdan rəsmiləşdirilməsi, təhlükəsizlik mexanizmlərinin dəqiqləşdirilməsi, tərəflərin öhdəliklərinin müəyyənləşdirilməsi və ən əsası, İranla ABŞ arasında qarşılıqlı təminat məsələsinin necə həll ediləcəyi hələ açıq qalır. Texniki marşrutların razılaşdırılması nisbətən asan mərhələdir, davamlı təhlükəsizlik mexanizminin yaradılması isə daha mürəkkəb siyasi iradə tələb edir.

Əsas sual da budur: İranın təhlükəsizlik və suverenlik tələbləri ilə ABŞ-nin nüvə məsələsində gözləntiləri arasında kompromis tapmaq mümkün olacaqmı? Əgər bu ziddiyyətli maraqlar arasında balans yaradılarsa, Hörmüz boğazı üzrə əldə edilən müvəqqəti razılaşma daha geniş regional diplomatik prosesin başlanğıcına çevrilə bilər. Əks halda, imzalanmamış və yalnız texniki xarakter daşıyan razılaşmanın davamlılığı sual altında qala bilər.
Hər halda, İran və Oman arasında əsas məsələlər üzrə razılaşma xəbərinin özü mühüm mesajdır: Hörmüzdə hərbi qarşıdurmanın yaratdığı riskləri diplomatik mexanizmlərlə idarə etmək üçün imkan hələ də mövcuddur. İndi əsas məsələ həmin siyasi fürsətin konkret və davamlı sazişə çevrilməsidir".

Lalə Məmmədova


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Sosial   Baxılıb: 316   Tarix: 28 avqust 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

İçərişəhərdə maşın park etməyin saatı 5 manatdır - RƏSMİ

"Qeyri-rezidentlər üçün qüvvədə olan tariflər ilk 15 dəqiqə üçün 3 manat, sonrakı hər saat üçün isə 5 manat təşkil edir. Avtomatlaşdırılmış sistem tərəfindən hesablanan 6 saat 4 dəqiqəlik parklanma müddəti üzrə 33 manatlıq ödəniş də müəyyən edilmiş tariflərə uyğundur. Tariflər və giriş şərtlər

16 noyabr
.

10° şaxta olacaq

Noyabrın 17-də gözlənilən hava şəraiti açıqlanıb. Milli Hidrometeorologiya Xidmətindən -a verilən məlumata görə, Bakıda və Abşeron yarımadasında hava şəraitinin dəyişkən buludlu olacağı, arabir tutulacağı, əsasən yağmursuz keçəcəyi gözlənilir. Lakin axşam bəzi şəhərətrafı ərazilərdə qısamüddətli az yağı

16 noyabr
.

Məktəblərdə sərt qaydalar tətbiq oluna bilər: Cərimə, qırmızı kart və uzaqlaşdırılma

Azərbaycanda müəllimlər üçün yeni öhdəliklər müəyyənləşdirilib. İmzalanmış yeni qərara əsasən, təhsilverənlərin etik davranış qaydalarına əlavələr edilib. Yeni tələblərə əsasən, təhsilverənlər uşaqları fiziki və psixi zorakılığın bütün formalarından qorumalı, onları zərərli vərdişlərdən çəkindirməli

15 noyabr
.

Azərbaycanda Milli Dirçəliş Günüdür

Bu gün - noyabrın 17-si Azərbaycanda Milli Dirçəliş Günüdür. Bayram 1988-ci ilin noyabr-dekabrında Bakıda başlayan milli-azadlıq hərəkatı ilə bağlıdır. Həmin vaxt SSRİ rəhbərliyinin Qarabağ məsələsi ətrafında apardığı anti-Azərbaycan siyasəti nəticəsində Azərbaycanda antisovet xalq hərəkatı təşəkkü

17 noyabr
.

Evə buraxılan qadın xəstəxana həyətində öldü

Bakıda 65 yaşlı qadın xəstəxananın həyətində vəfat edib. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, hadisə Sabunçu rayonunda baş verib. Noyabrın 15-i saat 16 radələrində Maştağa qəsəbə sakini 1961-ci il təvəllüdlü Mətanət Ağasəlim qızı Məlikova qidadan (turşudan) zəhərlənərək xəstəxanaya yerləşdirilib. On

17 noyabr
.

Məktəblərdə payız tətili başladı

Bu gündən 2026-2027-ci tədris ili üzrə ümumi təhsil müəssisələrində beşgünlük payız tətili başlayıb. xəbər verir ki, payız tətili 16-20 noyabr tarixlərini əhatə edir. Belə ki, şənbə-bazar günləri nəzərə alınmaqla payız tətilindən sonra ilk dərs günü 6 günlük iş həftəsi ilə işləyən ümumi təhsil müəssisələrind

16 noyabr
.

Güclü küləklə bağlı xəbərdarlıq

Noyabrın 17-də Bakıda və Abşeron yarımadasında, eyni zamanda bəzi bölgələrdə gözlənilən küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq edilib. Bu barədə -a Milli Hidrometeorologiya Xidmətindən məlumat verilib. Bildirilib ki, Bakıda və Abşeron yarımadasında, Şamaxı, Qobustan, Xızı, Xaçmaz, Siyəzən, Şabran

16 noyabr
.

Daha bir vəkil həbs edildi

Azərbaycanda daha bir vəkil həbs edilib. "Qafqazinfo"nun əldə etdiyi məlumata görə, vəkil Elçin Əmirov polis tərəfindən tutulub. 9 saylı vəkil bürosunda fəaliyyət göstərən vəkil polisə daxil olan vətəndaş şikayəti əsasında cinayət məsuliyyətinə cəlb edilib. Ona qarşı Cinayət Məcəlləsinin 178.2.2-c

16 noyabr
.

Saatlıq əməkhaqqı sistemi tətbiq ediləcək

Azərbaycanda saatlıq əməkhaqqı sistemi tətbiq ediləcək. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, bu, Milli Məclisin bu gün keçirilən iclasında müzakirə edilən Əmək Məcəlləsinə təklif edilən dəyişiklikdə əksini tapıb. Layihəyə əsasən, aşağıdakı hallardan biri olduqda saatlıq əməkhaqqı müəyyən ediləcək:

17 noyabr