Ali təhsil 3 ilə endirilməsi TƏKLİF OLUNUR: Diplomun müddəti qısalır, bəs keyfiyyət necə olacaq?

Ali təhsil 3 ilə endirilməsi TƏKLİF OLUNUR: Diplomun müddəti qısalır, bəs keyfiyyət necə olacaq?Xəbər verdiyimiz kimi Milli Məclisdə universitetlərdə 3 illik təhsil sisteminə keçilməsi müzakirə olunur.

Bununla bağlı Sonxeber.az-a danışan "Loqos" Psixoloji və Nitq Mərkəzinin rəhbəri, Psixoloji Xidmət və Tədqiqatlar Mərkəzi İctimai Birliyinin sədri, psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru Təranə Paşayeva bildirib ki, Ali təhsilin müddətinin 4 ildən 3 ilə endirilməsi ideyası Azərbaycan təhsil sistemində ən ciddi və prinsipial müzakirələrdən birinə çevrilə bilər:

"İlk baxışdan bu qərar kifayət qədər cəlbedici görünür: gənc universiteti daha tez bitirir, əmək bazarına daha erkən daxil olur, ailənin təhsil xərcləri azalır, dövlət isə daha qısa müddətdə daha çox mütəxəssis hazırlaya bilir.Amma məsələ heç də bu qədər sadə deyil.Burada əsas sual bir ilin ixtisar olunması deyil. Əsas sual budur: dörd ildə əldə olunması nəzərdə tutulan bilik, bacarıq və peşə hazırlığı üç ildə tam şəkildə verilə biləcəkmi?Əgər cavab "bəli"dirsə, bu, təhsil sisteminin modernləşdirilməsi istiqamətində ciddi addım ola bilər. Əgər cavab "xeyr"dirsə, onda söhbət islahatdan yox, sadəcə təhsil müddətinin kağız üzərində qısaldılmasından gedəcək.Diplomun müddətini azaltmaq asandır, keyfiyyəti qorumaq çətindir.

Təhsil sistemində ən təhlükəli yanaşmalardan biri rəqəmləri dəyişməklə nəticələrin də dəyişəcəyini düşünməkdir.
Dörd ili üç ilə salmaq texniki baxımdan mümkündür. Amma tələbənin fundamental biliklərini, analitik düşüncəsini, ixtisas hazırlığını, praktiki bacarıqlarını və dünyagörüşünü bir il ərzində necə kompensasiya etmək məsələsi daha ciddi yanaşma tələb edir.

Əgər proqram sadəcə sıxlaşdırılacaqsa, tələbə daha çox fənni daha qısa müddətdə mənimsəməyə məcbur olacaq. Bu isə tədrisin keyfiyyətinə, tələbənin psixoloji və akademik yükünə, mənimsəmə səviyyəsinə təsir göstərə bilər.
Ona görə də üçillik modelin fəlsəfəsi belə olmalıdır:"Dörd ilin proqramını üç ilə sıxışdırmaq" yox, "dörd ildəki lazımsız və təkrarlanan yükü aradan qaldıraraq üç ildə keyfiyyətli mütəxəssis hazırlamaq".Fərq məhz bundadır".

Təranə Paşayeva vurğulayıb ki, Universitetlər üçün rahatlıq dövrü başa çatmalıdır:

Əgər üçillik ali təhsil modeli tətbiq olunacaqsa, bundan sonra universitetlərin "diplom verən qurum" kimi fəaliyyət göstərməsi kifayət etməyəcək.Universitet öz məzununa cavabdeh olmalıdır.Məzun universiteti bitirdikdən sonra əmək bazarında öz ixtisası üzrə işləyə bilirmi? Praktiki bacarığı varmı? Müasir texnologiyalardan istifadə edə bilirmi? Xarici dil, rəqəmsal savadlılıq, komanda işi, analitik düşüncə kimi bacarıqlara sahibdirmi? Əgər bu sualların cavabı mənfidirsə, onda tələbənin universitetdə 3 il, 4 il, hətta 5 il oxumasının özü də problemi həll etmir.Deməli, söhbət təkcə müddətdən getmir. Söhbət universitetin verdiyi nəticədən gedir.

Əmək bazarı diplom yox, bacarıq tələb edir. Bu gün işəgötürən üçün diplomun üzərində yazılan tarixdən daha vacib məsələ məzunun nə bacardığıdır. Ali məktəbi bitirən gənc real iş mühitinə daxil olduqda "mən bu ixtisas üzrə diplom almışam" deməklə kifayətlənə bilməz. O, aldığı nəzəri bilikləri praktikada tətbiq etməyi bacarmalıdır.
Üçillik model məhz bu istiqamətdə qurularsa, ciddi üstünlük yarada bilər.

Tələbə daha tez məzun olur, daha tez işə başlayır, daha tez təcrübə toplayır. Bir gəncin əmək bazarına bir il daha erkən daxil olması onun peşəkar inkişafında əhəmiyyətli fərq yarada bilər.Amma bunun bir şərti var: universitet həmin gənci iş həyatına hazırlamalıdır.Əks halda üç il ərzində diplom almaq gəncin iş tapmaq imkanını avtomatik artırmayacaq.
Bütün ixtisasları eyni qəlibə salmaq olmazƏn ciddi məsələlərdən biri də budur.
Ali təhsilin bütün istiqamətləri eyni deyil. Bir ixtisas üzrə üç il kifayət edə bilər, digərində isə fundamental hazırlığın həcminə görə daha uzun müddət tələb oluna bilər.Xüsusilə yüksək səviyyədə nəzəri və praktiki hazırlıq tələb edən sahələrdə müddətin mexaniki şəkildə azaldılması yolverilməzdir.Ona görə də üçillik model tətbiq ediləcəksə, "hamıya eyni müddət" yanaşmasından uzaqlaşmaq lazımdır".

Təranə Paşayeva söyləyib ki, təhsil siyasətində çeviklik olmalıdır. İxtisasın xüsusiyyətləri, beynəlxalq standartlar, peşə tələbləri və əmək bazarının ehtiyacları nəzərə alınmalıdır:

Tələbənin vaxtı və ailənin büdcəsi də nəzərə alınmalıdır. Məsələnin sosial tərəfi də var.Universitet təhsilinin bir il qısalması ailələr üçün maliyyə yükünün azalmasına, tələbənin daha tez əmək fəaliyyətinə başlamasına və gənclərin iqtisadi müstəqilliyə daha sürətli çatmasına şərait yarada bilər.Bu, xüsusilə təhsil xərclərinin artdığı bir dövrdə əhəmiyyətli məsələdir. Lakin burada da bir paradoks ortaya çıxır: əgər təhsil müddəti azalır, amma keyfiyyət aşağı düşürsə, ailə bir il qənaət etməklə gələcəkdə övladının əlavə kurslara, sertifikatlara və yenidən ixtisaslaşmaya daha çox pul xərcləməsinə məcbur qala bilər.Bu halda qənaət görüntüsü yaranar, amma real iqtisadi yük azalmaya bilər.

Üçillik modelin ictimaiyyətə düzgün təqdim edilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.Bu dəyişiklik "artıq universiteti tez bitirmək mümkündür" kimi sadə şüara çevrilməməlidir.

Əsas mesaj tamam başqa olmalıdır:

Daha az müddətdə, daha keyfiyyətli, daha praktik və əmək bazarına daha hazırlıqlı mütəxəssis.
Əgər sistem yalnız "üç ilə diplom" məntiqinə keçərsə, bu, ali təhsilin mahiyyətinə zərbə vura bilər.Universitet sadəcə diplom almaq üçün keçilən mərhələ deyil. Universitet insanın dünyagörüşünün, peşəkar düşüncəsinin və intellektual potensialının formalaşdığı mühüm mərhələdir.

Üçillik model universitetləri də sınağa çəkəcək.Bu dəyişiklikdən sonra ən ciddi məsuliyyət universitetlərin üzərinə düşəcək.Tədris proqramları yenilənməli, lazımsız fənn və təkrarçılıq azaldılmalı, praktiki dərslər artırılmalı, laboratoriya və təcrübə imkanları genişləndirilməli, işəgötürənlərlə əlaqələr gücləndirilməlidir.
Universitetlər tələbəyə yalnız auditoriyada bilik verməklə kifayətlənməməlidir.Tələbə real layihələrdə iştirak etməli, istehsalat və peşə təcrübəsi keçməli, ixtisası üzrə konkret bacarıqlar əldə etməlidir. Əks halda üçillik sistem sadəcə "qısaldılmış bakalavr" modelinə çevriləcək.

Təhsildə əsas ölçü müddət yox, nəticədir.Əslində bu müzakirənin mərkəzində bir həqiqət dayanır:
Keyfiyyətli təhsili illərin sayı ilə ölçmək olmaz.Dünyada müxtəlif ali təhsil modelləri mövcuddur. Əsas məsələ həmin modelin hansı nəticə verməsidir.Əgər üç il ərzində tələbə fundamental bilik, praktik bacarıq və müasir əmək bazarına uyğun kompetensiyalar əldə edirsə, üçillik model kifayət qədər səmərəli ola bilər.Amma üç il yalnız "daha tez diplom" deməkdirsə, bu, islahat yox, sadəcə statistikanın dəyişdirilməsi olacaq.

İndi əsas məsuliyyət qərarvericilərin üzərindədir. Ali təhsilin müddətinin azaldılması barədə qərar veriləcəksə, ictimai müzakirə yalnız "3 il yaxşıdır, yoxsa 4 il?" sualı ətrafında aparılmamalıdır.

Daha ciddi suallar verilməlidir:
Üç il ərzində hansı fənlər tədris olunacaq?
Tədris yükü necə bölüşdürüləcək?
Praktiki hazırlıq necə təşkil ediləcək?
Məzunun kompetensiyaları necə ölçüləcək?
Universitetlərin maddi-texniki bazası buna hazırdırmı?
İşəgötürənlər bu məzunları hansı səviyyədə qəbul edəcək?
Bütün ixtisaslar üçün eyni model tətbiq ediləcəkmi?

Bu suallara aydın cavab verilmədən üçillik ali təhsil modelinin effektivliyi barədə qəti hökm vermək çətindir.

Üç il ola bilər, amma üçillik keyfiyyət olmamalıdır.Azərbaycanın ali təhsil sistemi dəyişən dünya ilə ayaqlaşmalıdır. Gənclər əmək bazarına daha tez çıxmalı, universitetlər daha çevik olmalı, təhsil proqramları müasir iqtisadiyyatın tələblərinə cavab verməlidir.Bu baxımdan ali təhsilin üç ilə endirilməsi ciddi imkanlar yarada bilər.
Amma bir şərtlə:

Bir il təhsildən yox, səmərəsiz və təkrarlanan tədris yükündən ixtisar edilməlidir.Çünki universitetdə bir il az oxumaq problem deyil. Problem üç ilin sonunda tələbənin əvvəlki dörd ildə əldə etməli olduğu bilik və bacarıqlardan məhrum qalmasıdır. Bu səbəbdən yeni modelin əsas şüarı belə olmalıdır:"Az müddət - çox keyfiyyət, az nəzəri yük - çox praktika, tez diplom - daha güclü mütəxəssis".Əgər bu balans qorunarsa, üçillik ali təhsil Azərbaycan təhsil sisteminin modernləşməsində mühüm mərhələ ola bilər" - deyə, Təranə Paşayeva bildirib.


Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Sosial   Baxılıb: 1146   Tarix: 11 sentyabr 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş


Oxşar xəbərlər

.

"Yaralanmışam, pensiya ala bilmirəm" - Müharibədə iştirak edən futbolçu

Vətən müharibəsi qazisi, "Kəpəz" klubunun sabiq futbolçusu, 1998-ci il təvəllüdlü Talib Rzayev müharibədə yaralanmağına baxmayaraq, ona hələ də əlillik dərəcəsinin təyin edilməməsindən narazıdır. Bu barədə "Qafqazinfo"ya müraciət edən T. Rzayev bildirib ki, 2019-cu ildə əsgərliy

17 sentyabr 2021
.

Vaksinasiyadan imtina edən üç min səhiyyə işçisi vəzifəsindən kənarlaşdırıldı

Fransada koronavirusa qarşı peyvənd olunmaqdan imtina edən üç min səhiyyə işçisi vəzifəsindən kənarlaşdırılıb. -a istinadən xəbər verir ki, bu barədə ölkənin səhiyyə naziri Olivye Veran bildirib. Onun sözlərinə görə, müvafiq tədbir müvəqqəti xarakter daşıyır. Belə ki, qeyd olunan əməkdaşların çoxu artı

17 sentyabr 2021
.

Maqsud Mahmudov Azərbaycana belə gətirildi - VİDEO

Xəbər verdiyimiz kimi, axtarışda olan keçmiş iş adamı Maqsud Mahmudov Ukraynada saxlanılıb. "Qafqazinfo" Maqsud Mahmudovun Azərbaycana deportasiya edilməsinin görüntülərini əldə edib. Videodan görünür ki, o, aeroportdan Daxili İşlər Nazirliyi əməkdaşları tərəfindən maşına yerləşdirilərək aidiyyət

18 sentyabr 2021
.

"Ölən öləcək, qalan qalacaq, həyat davam edir" - Rəşid Mahmudov pandemiyadan danışdı

Mütəxəssislər havaların soyuması ilə əlaqədar olaraq yoluxma sayının artacağını proqnozlaşdırırlar. Bununla bağlı artıq həyəcan təbili çalınır. Maraqlıdır insanların qapalı məkanlarda toplaşması, məktəblərin açılması həqiqətənmi yoluxmanı artıracaq?. Tibb Universitetinin dosenti, Əməkdar müəllim Rəşi

17 sentyabr 2021
.

Skuterdə gəzən it və pişik "Ginnesin Rekordlar Kitabı"na düşdü - FOTO - VİDEO

Kanadadan Lollipop adlı it və Saşimi adlı pişik skuterdə beş metr məsafəni qət etməklə "Ginnesin Rekordlar Kitabı"na düşüb. Filmlər və şoular üçün heyvanları təlim edən Melissa Millett Lollipop və Saşiminin skuter sürməyi xoşladıqlarını, lakin adətən bunu tək-tək həyata keçirdiklərini deyib

17 sentyabr 2021
.

Azərbaycanda koronavirusa yoluxanların sayı AÇIQLANDI

Son sutkada Azərbaycan Respublikasında koronavirus (COVID-19) infeksiyasına 1770 yeni yoluxma faktı qeydə alınıb, 3 788 nəfər müalicə olunaraq sağalıb. Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargahdan verilən məlumata görə, COVID-19 üçün götürülən analiz nümunələri müsbət çıxmış 24 nəfər vəfat edib. İndiyədə

17 sentyabr 2021
.

FHN leysan nəticəsində köməksiz qalan vətəndaşları xilas etdi -VİDEO

Güclü leysan yağışları nəticəsində Qusar rayonunun Urva kəndi istiqamətində bir qrup vətəndaşın köməksiz vəziyyətdə qalması barədə Fövqəladə Hallar Nazirliyinin "112" qaynar telefon xəttinə məlumat daxil olub. -ın Fövqəladə Hallar Nazirliyinin (FHN) saytına istinadən verdiyi xəbərinə görə

18 sentyabr 2021
.

ATS rabitə xidmətindən ŞİKAYƏT: "Belə sürünə-sürünə işlətməkdənsə..."

ın redaksiyasına ATS rabitə xidməti ilə bağlı şikayət daxil olub. Belə ki, şikayətçi Cəfər Məmmədovun sözlərinə görə, Binəqədi rayonu, Rəsulzadə qəsəbəsi, Əli Məmmədov küçəsində yerləşən 11 nömrəli binada günlərdir ki, internet bərbad vəziyyətdədir:. "Tək bizim "WiFi" olsa, modem aparatınd

18 sentyabr 2021
.

Şairdən Üzeyir Hacıbəyliyə qəribə təbrik: "Bunu sənə bağışlamaq olmur..."

"Xöşbəxt adamsan ki, Azərbaycan musiqisinin bu gününü görmədin". Qaynarinfo xəbər verir ki, bunu nəğməkar şair, Əməkdar İncəsənət Xadimi Baba Vəziroğlu dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəylini ad günü ilə əlaqədar təbrikdə yazıb. Şair bildirib ki, Üzeyir bəyin vaxtsız ölümü ilə Azərbaycan musiqis

18 sentyabr 2021