Qadın qətllərinə qarşı ən sərt cəzalar: Azərbaycan İstanbul Konvensiyasına qoşula bilərmi? - VƏKİLDƏN AÇIQLAMA
Noyabrın 16-da Bakının Binəqədi rayonunda 23 yaşlı Gülara Mehdiyevanın qətlə yetirilməsi qadınlara qarşı zorakılıq və ailədaxili cinayətlərin qarşısının alınması məsələsini yenidən gündəmə gətirib. İlkin məlumatlara görə, gənc qadın ögey qardaşı tərəfindən bıçaqlanaraq öldürülüb. Şübhəli şəxs saxlanılıb və faktla bağlı araşdırma aparılır. Bu hadisə ölkədə qadınların ailə daxilində belə təhlükəsizliyinin təmin olunması, zorakılıq hallarının vaxtında qarşısının alınması və mövcud hüquqi müdafiə mexanizmlərinin effektivliyi ilə bağlı suallar yaradır. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, 2026-cı ilin ilk altı ayında Azərbaycanda məişət zorakılığı ilə əlaqədar 716 cinayət qeydə alınıb, 22 nəfər həyatını itirib. Onlardan 15-i qadın olub.
Məsələnin beynəlxalq hüquqi tərəfi də diqqət çəkir. Qadınlara qarşı zorakılıq və məişət zorakılığı ilə mübarizəni nəzərdə tutan İstanbul Konvensiyasına Ermənistan 2018-ci ildə imza atsa da, hələ ratifikasiya etməyib. Azərbaycan isə sənədi indiyədək imzalamayıb. Avropa Şurasının 14 noyabr 2026-cı il tarixinə olan rəsmi məlumatına görə, İstanbul Konvensiyasını 39 ölkə ratifikasiya edərək onun tərəfinə çevrilib. Daha 6 tərəf imza atıb, lakin ratifikasiya prosesini tamamlamayıb. Türkiyə isə 2021-ci ildə Konvensiyadan çıxıb. Sənədə Avropa Şurasına üzv olmayan ölkələrin də qoşulması mümkündür.
Bununla yanaşı, ayrı-ayrı ölkələr qadın qətllərinə qarşı cinayət məsuliyyətini daha da sərtləşdirir. Məsələn, İtaliyada 2025-ci il noyabrın 25-də femisid ayrıca cinayət əməli kimi Cinayət Məcəlləsinə daxil edilib. Yeni qanuna əsasən, qadının məhz qadın olduğu üçün nifrət, ayrı-seçkilik, nəzarət, hökmranlıq və ya azadlığının məhdudlaşdırılması motivləri ilə öldürülməsi ömürlük həbs cəzası ilə nəticələnə bilər. Bu qanun qadınlara qarşı zorakılıqla mübarizə sahəsində İtaliyanın tətbiq etdiyi ən sərt hüquqi mexanizmlərdən biridir. Digər ölkələrdə də femisidə görə ağır cəzalar nəzərdə tutulur. Məsələn, Kiprdə qadın qətli ayrıca cinayət kimi tanınaraq ömürlük həbslə cəzalandırıla bilər. Qabonda da qadınların öldürülməsinin müəyyən formalarına görə ömürlük həbs tətbiq edilir. Dünya Bankının məlumatlarına görə, 2023-cü ilə qədər 190 iqtisadiyyatın yalnız 29-da femisidlə bağlı xüsusi qanunvericilik normaları mövcud olub. 2025-ci il məlumatlarında isə bu göstərici 186 ölkə və ərazi üzrə 35-ə çatıb. Yəni bütün dünyada qadın qətllərinə görə xüsusi və daha ağır cəzaların tətbiq edildiyini söyləmək düzgün olmaz.
Belə bir vəziyyətdə Azərbaycanda qadınlara qarşı zorakılığın qarşısının alınması üçün mövcud qanunvericiliyin sərtləşdirilməsi, erkən müdaxilə mexanizmlərinin gücləndirilməsi və beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi məsələsi aktuallaşır. İstanbul Konvensiyası isə bu istiqamətdə dövlətlərə yalnız cəza tədbirləri deyil, həm də zorakılığın qarşısının alınması, zərərçəkmişlərin müdafiəsi, sığınacaqların yaradılması və hüquqi yardımın təşkili kimi öhdəliklər müəyyən edir. Bəs Azərbaycan İstanbul Konvensiyasına qoşula bilərmi? Bunun üçün hansı hüquqi və qanunvericilik dəyişikliklərinə ehtiyac var? Konvensiyaya qoşulmaq qadın qətllərinin, ailədaxili zorakılığın və digər gender əsaslı cinayətlərin qarşısının alınmasına real töhfə verə bilərmi? Azərbaycanın bu beynəlxalq sənədə qoşulmasının qarşısında hansı maneələr dayanır?
Mövzu ilə bağlı Vəkillər Kollegiyasının üzvü Cavanşir Qasımzadə Sonxeber.az-a açıqlamasında bildirdi ki, İstanbul Konvensiyası və onun ətrafında yaranan müzakirələr cəmiyyətdə məişət zorakılığına qarşı mübarizə mexanizmlərinin gücləndirilməsi zərurətini bir daha ön plana çıxarır. Xüsusilə də ailədaxili zorakılıq və qadınlara qarşı yönəlmiş təhlükəli meyillər göstərir ki, bu sahədə hüquqi, sosial və maarifləndirici addımların ardıcıllığı həyati əhəmiyyət daşıyır. Bir çox Avropa ölkələrinin bu sənədə qoşulması, həmçinin regiondakı bəzi dövlətlərin sənədlə bağlı addımları fonunda Azərbaycanın konvensiyaya yanaşması, mövcud qanunvericiliyin effektivliyi və əlavə beynəlxalq öhdəliklərin götürülməsinin məqsədəuyğunluğu ətrafında müxtəlif baxışlar formalaşdırır.
Azərbaycanın İstanbul Konvensiyasına qoşulub-qoşulmaması məsələsində həm beynəlxalq təcrübənin tətbiqi, həm də milli hüquqi sistemin, mədəni-sosial mühitin və daxili qanunvericiliyin xüsusiyyətləri nəzərə alınmalıdır. Sənədi dəstəkləyən tərəflər onun məişət zorakılığının qarşısının alınması, zərərçəkənlərin müdafiəsi və cinayətlərin cəzasız qalmaması baxımından əlavə standartlar və monitorinq imkanları yaratdığını vurğulayırlar. Digər tərəfdən konvensiyaya ehtiyatla yanaşan və ya qoşulmağı zəruri saymayanmövqelər mövcud milli qanunvericilikdə zorakılığa qarşı kifayət qədər sərt normaların olduğunu, bəzi müddəaların isə yerli sosial-mədəni reallıqlarla və ya hüquqi yanaşmalarla uzlaşdırılmasının çətinlik yarada biləcəyini qeyd edirlər. Nəticə etibariləəsas məqsəd sənədin adından və ya formal statusundan asılı olmayaraq, real həyatda insanların təhlükəsizliyini təmin etmək və zorakılıq hallarının hələ baş vermədən qarşısını almaqdır. Bunun üçün həm qanunvericiliyin icrasının gücləndirilməsi, hüquq-mühafizə və sosial xidmətlərin operativ işləməsi, həm də cəmiyyətdə qarşılıqlı hörmət, hüquqi maarifləndirmə və psixoloji dəstək mexanizmlərinin genişləndirilməsi vacibdir.
Müəllif: İlkin Məmmədkərimov
Sonxeber.az
Telegramda izləyin
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda Paylaş











Hər şeydə qüsur axtaran insanlar: Daim neqativ düşünməyin səbəbi nədir? - PSİXOLOQDAN AÇIQLAMA
Gülarəni öldürməkdə şübhəli bilinən 18 yaşlı qardaşının fotoları
Çek verməyən sahibkarları 1000, 3000 və 6000 manat cərimə gözləyir - AÇIQLAMA
Rusiya-Ukrayna müharibəsində yeni gərginlik - Avropa Putinə qarşı hərəkətə keçir
Başqasının torpağında ev tikənləri hansı hüquqi təhlükə gözləyir? - ƏMLAK EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA
Vəfat edən şəxsin pensiya kapitalı niyə ailəsinə verilmir? - İQTİSADÇIDAN AÇIQLAMA
Övladına ev bağışlayan valideyn sonradan əmlakını geri ala bilərmi? - Ekspertdən AÇIQLAMA
Elçin Babayev vəzifəsindən azad olundu
"Şamaxinka"dakı qəzada ölən kuryerin dəfninə dostları belə gəldi - Video
Yeni il bayramında turizm bölgələrində qiymət yarışı: Hansı istiqamət DAHA BAHADIR?
Könül Xasıyevanın pub çıxışı gündəm oldu - Bacısı jurnalistləri ittiham etdi (VİDEO)
AQTA işlənmiş fritür yağı aşkarladı - İstehlakçılar nələrə diqqət etməlidir? - QİDA EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA
Avropada kiberhücum təhlükəsi: Cənubi Koreya şirkətlərə təcili xəbərdarlıq edib